Γιατί οι ευτυχισμένες χώρες έχουν μεγάλα ποσοστά αυτοκτονίας;

Όλες οι έρευνες των τελευταίων χρόνων κατατάσσουν τις σκανδιναβικές χώρες -με το εκτεταμένο κράτος πρόνοιας, τις πλούσιες παροχές, τη χαμηλή εγκληματικότητα, τη δωρεάν δημόσια υγεία και την ανθηρή οικονομία- ως τις πιο ευτυχισμένες περιοχές του πλανήτη. Η ευτυχία τους, όμως, συνοδεύεται από ένα παράδοξο: τα υπερβολικά μεγάλα ποσοστά αυτοκτονιών. Η Ελλάδα, από την άλλη, αν και βρίσκεται στη γαλαρία των ευτυχισμένων χωρών, εμφανίζει τα μικρότερα νούμερα αυτοχείρων, μόλις 5 στους 100.000.

Είναι οι μεγάλοι χειμώνες της Φινλανδίας και της Δανίας που δημιουργούν το φαινόμενο; Μήπως υπάρχει κάποιο γονίδιο κατάθλιψης στο DNA των βόρειων λαών; Ή τίποτα από τα δύο; Νέα έρευνα υποδεικνύει τον λόγο που η καλύτερη ποιότητα ζωής φέρνει πιο κοντά την αυτοκτονία και εξηγεί ότι το πρόβλημα δεν είναι… σκανδιναβικό.

Οικονομολόγοι από την Αμερικανική Ομοσπονδιακή Τράπεζα, το Πανεπιστήμιο Warwick της Μ. Βρετανίας και το Κολέγιο Hamilton της Νέας Υόρκης, συνέκριναν την αξιολόγηση 2,3 εκ. Αμερικανών για το επίπεδο ικανοποίησής τους με τα ποσοστά αυτοκτονίας ανά πολιτεία. Διαπίστωσαν ότι η πρώτη στην κλίμακα της ευτυχίας, Γιούτα, έρχεται ένατη στον αριθμό αυτοκτονιών, ενώ η δεύτερη Χαβάη έχει το πέμπτο υψηλότερο ποσοστό περιστατικών αυτοχειρίας. Τα μικρότερα νούμερα αυτοκτονιών εντοπίζονται στη Νέα Υόρκη, η οποία όμως κατατάσσεται μόλις στη 45η θέση ως προς την ποιότητα ζωής.

Η οικονομική ανισότητα φέρνει δυστυχία
Τόσο η ευτυχία όσο και η εγκληματικότητα συνδέονται στενά με την οικονομική ανισότητα – όσο βαθύτερο είναι το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών, τόσο αυξημένη εμφανίζεται η εγκληματικότητα και τόσο μειωμένη η ευτυχία. Σε άμεση συνάρτηση με την ανισότητα είναι και ο προσδοκώμενος μέσος όρος ζωής, αφού όσο μεγαλώνει η ψαλίδα τόσο μικραίνει η διάρκεια της ζωής και επιδεινώνεται η υγεία – γεγονός που ισχύει τόσο για τους ευκατάστατους όσο και για τους άπορους (με τους φτωχούς να πλήττονται πολύ περισσότερο). Οι ειδικοί υποψιάζονται ότι αυτό οφείλεται στο άγχος που προκαλεί η θέση μας στην κοινωνική ιεραρχία, με τις χαμηλότερες βαθμίδες να συνοδεύονται από τα περισσότερα προβλήματα υγείας – καρδιοπάθεια, παχυσαρκία και εγκεφαλικό.

Τα παραπάνω εξηγούν γιατί οι Σκανδιναβοί, με τη μικρότερη κοινωνικοοικονομική ανισότητα στον ανεπτυγμένο κόσμο, απολαμβάνουν τα θετικά αποτελέσματα. Γιατί, όμως, η συχνότητα αυτοκτονιών δεν ακολουθεί την ίδια τάση;

Όταν συγκρινόμαστε με τους άλλους...
Σύμφωνα με τους επιστήμονες της τελευταίας έρευνας, οι άνθρωποι κρίνουν τα συναισθήματά τους όχι απόλυτα αλλά σε σχέση με τους γύρω τους. Επομένως, κάποιος που είναι έστω και λίγο δυστυχής, όταν περιτριγυρίζεται από χαρούμενους ανθρώπους, είναι πιθανό να αισθανθεί ακόμη χειρότερα. Γι’ αυτή την υποκειμενική αντίληψη της ευτυχίας μέσω της σύγκρισης με τους άλλους, κάνει λόγο ο συντάκτης της έρευνας, Stephen Wu:
«Ίσως γι’ αυτούς που βρίσκονται χαμηλά, κατά κάποιον τρόπο η θέση τους μπορεί να τους φαίνεται χειρότερη, σε σχετικούς όρους, όταν συγκρίνονται με κοντινά τους άτομα ή με τους γείτονές τους. Για κάποιον που είναι δυστυχής, η σχετική σύγκριση μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερη δυστυχία και κατάθλιψη».

Ο καθηγητής Andrew Oswald από το Πανεπιστήμιο Warwick, συμπληρώνει: «Οι δυσαρεστημένοι άνθρωποι σε ένα χαρούμενο μέρος μπορεί να αισθάνονται ιδιαίτερα αδικημένοι από τη ζωή. Αυτές οι σκοτεινές αντιθέσεις μπορούν με τη σειρά τους να αυξήσουν τον κίνδυνο αυτοκτονίας. Οι κακές εποχές μπορούν να είναι πιο υποφερτές σε ένα περιβάλλον όπου όλοι οι άλλοι είναι δυστυχείς».

Δυστυχώς, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η αυξανόμενη ευτυχία μέσω της μείωσης των ανισοτήτων μπορεί να έχει ως παρενέργεια την άνοδο των αυτοκτονιών. Πάντως, έτσι όπως όλα δείχνουν, είναι ένα πρόβλημα που η Ελλάδα δεν πρόκειται να αντιμετωπίσει στο άμεσο μέλλον.

Πηγή: Time