Πότε περνάει ο έρωτας;

Να οργανωθούμε, παιδιά, να ορίσουμε καταρχάς τι εννοούμε έρωτα, προτού απαντήσουμε στην ερώτηση του τίτλου: Αυτή η χημική διεργασία του εγκεφάλου σου, που τον κάνει να παράγει σαν τρελός ορμόνες από τις καλές (ντοπαμίνη, ωκυτοκίνη, αδρεναλίνη) οι οποίες καταλαμβάνουν ολόκληρο το σύστημα και σε κάνουν να μην θέλεις φαΐ, ούτε ύπνο, να ξεχειλίζεις ενέργεια, να βλέπεις τον άλλο και να λιώνεις, να νιώθεις ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος που έζησε ποτέ στη Γη, να μη σου φαίνεται πρόβλημα τίποτα, δεν πα’ να συμβαίνει δίπλα σου ο τρίτος παγκόσμιος. Κάτι μεταξύ τρέλας και υπερδύναμης.

Και ναι, αυτό περνάει. Δυστυχώς, θα πεις τώρα, αν άνοιξες αυτό το κείμενο επειδή βρίσκεσαι ακριβώς σε αυτή την φάση, ή ευτυχώς, γιατί φαντάσου έναν κόσμο που θα ήμασταν μονίμως όλοι έτσι, δεν θα γινόταν καμία δουλειά ποτέ.

Το πότε περνάει έχει γίνει ανά τα χρόνια αντικείμενο ερευνών και ερευνών, και η σύντομη απάντηση είναι κάπου ανάμεσα στους έξι μήνες και τα δύο χρόνια. Θα το αναλύσουμε όμως, δεν θα σε αφήσουμε έτσι.

Τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο;

Η βιολογική ανθρωπολόγος Dr. Helen Fisher, που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ερευνητικής της πορείας στη μελέτη του έρωτα, υποστήριζε ότι ο έρωτας δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα, αλλά μια αρχέγονη ορμή που σε σπρώχνει να επικεντρώσεις ολόκληρο το είναι σου σε έναν και μοναδικό άνθρωπο –εξ ου και, στα πρώτα του στάδια, νιώθεις σαν να μην μπορείς να σκεφτείς τίποτα άλλο.

Σε μία από τις γνωστότερες έρευνές της, η Fisher και οι συνεργάτες της έβαλαν σε μαγνητικό τομογράφο ανθρώπους που δήλωναν τρελά ερωτευμένοι και τους έδειξαν φωτογραφίες του αντικειμένου του πόθου τους, για να διαπιστώσουν ότι στον εγκέφαλό τους ενεργοποιούνταν, μεταξύ άλλων, η κοιλιακή καλυπτρική περιοχή και ο κερκοφόρος πυρήνας, περιοχές πλούσιες σε ντοπαμίνη, οι οποίες συνδέονται με την ανταμοιβή, το κίνητρο και την έντονη επιδίωξη ενός στόχου. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει τον άνθρωπο που ερωτεύτηκες λίγο σαν το σημαντικότερο βραβείο που υπήρξε ποτέ.

Αυτό εξηγεί και την τρομακτική ενέργεια των πρώτων μηνών. Το ότι μπορείς να ξενυχτάς μέχρι τις 6.00 το πρωί μιλώντας για τα παιδικά σας χρόνια, να πηγαίνεις στη δουλειά με δυόμισι ώρες ύπνο και να χαμογελάς σαν να σου έκατσε μόλις το τζακπότ του Τζόκερ. Τη ντοπαμίνη να ευχαριστείς για αυτό.

Δηλαδή στους έξι μήνες τελειώσαμε;

Όχι απαραίτητα. Η ένταση του πρώτου έρωτα συνήθως αρχίζει να υποχωρεί σταδιακά, και οι εκτιμήσεις της Fisher κυμαίνονταν από τους έξι μήνες έως περίπου τα δύο χρόνια. Η ίδια τόνιζε, όμως, ότι αυτό δεν σημαίνει πως η αγάπη ή η έλξη εξαφανίζονται. Σημαίνει ότι αλλάζουν μορφή.

Στην αρχή της σχέσης, ο άλλος είναι καινούριος, απρόβλεπτος και κάπως μυστηριώδης. Κάθε μήνυμα είναι γεγονός, κάθε ραντεβού περιπέτεια, κάθε καινούρια πληροφορία ένα κομματάκι που ανυπομονείς να τοποθετήσεις στο παζλ. Με τον καιρό, ο εγκέφαλος συνηθίζει το ερέθισμα. Ξέρεις πια πώς πίνει τον καφέ του, τι θα παραγγείλει στο εστιατόριο και ποια ιστορία θα πει στους φίλους σου όταν θα βγείτε για ποτό.

Η οικειότητα είναι θαυμάσιο πράγμα. Απλώς δεν έχει πάντα πυροτεχνήματα.

Και τι έρχεται μετά;

Αν όλα πάνε καλά, τη θέση της αβάσταχτης ερωτικής έντασης αρχίζει να παίρνει ο δεσμός. Η σχέση γίνεται λιγότερο λούνα παρκ και περισσότερο σπίτι. Μειώνονται οι εμμονικές σκέψεις, η αγωνία και η ανάγκη να βρίσκεστε διαρκώς μαζί, και αυξάνονται η ασφάλεια, η εμπιστοσύνη και η αίσθηση ότι ο άλλος είναι η ομάδα σου.

Η Fisher ξεχώριζε τρία εγκεφαλικά συστήματα που μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα: τη σεξουαλική ορμή, τον ρομαντικό έρωτα και τον βαθύ συναισθηματικό δεσμό. Μπορεί, δηλαδή, η αρχική φρενίτιδα να καταλαγιάσει, χωρίς να εξαφανιστούν ούτε η επιθυμία ούτε η αγάπη. Μπορεί επίσης ένα από τα τρία να υπάρχει χωρίς τα άλλα, διότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αγαπά ιδιαιτέρως να περιπλέκει τα πράγματα και να σου δυσκολεύει τη ζωή.

Το ζήτημα είναι πως πολλοί μπερδεύουμε το τέλος της πρώτης ευφορίας με το τέλος του έρωτα. Εκεί που τον πρώτο καιρό ένα μήνυμα αρκούσε για να σου φτιάξει ολόκληρη τη μέρα, τώρα σου στέλνει «πάρε χαρτί κουζίνας» και, κάπως αναμενόμενα, δεν νιώθεις ακριβώς ηλεκτρισμό. Αυτό όμως δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι η σχέση πέθανε.

Μπορεί ο έρωτας να κρατήσει για πάντα;

Εδώ έρχεται η ωραία ανατροπή. Η Fisher συμμετείχε και σε έρευνα ανθρώπων που ήταν παντρεμένοι κατά μέσο όρο περισσότερα από 21 χρόνια και δήλωναν ακόμη ερωτευμένοι με τον σύντροφό τους. Όταν είδαν φωτογραφίες του ανθρώπου τους μέσα στον μαγνητικό τομογράφο, ενεργοποιήθηκαν περιοχές του συστήματος ανταμοιβής παρόμοιες με εκείνες που ενεργοποιούνται στον καινούριο έρωτα.

Υπήρχε, βέβαια, μια σημαντική διαφορά: Στον μακροχρόνιο έρωτα η ενεργοποίηση συνδεόταν με περιοχές που σχετίζονται με το δέσιμο, την ηρεμία και τη ρύθμιση του άγχους. Ο άνθρωπος που αγαπάς μπορεί, με άλλα λόγια, να παραμένει ανταμοιβή χωρίς να σε κάνει να νιώθεις ότι το στομάχι σου κατοικείται από σαράντα επαναστατημένες πεταλούδες.

Πώς καταλαβαίνεις ότι πέρασε στ’ αλήθεια;

Δεν σημαίνει ότι πέρασε επειδή δεν κοιτάς πια το κινητό σου κάθε 36 δευτερόλεπτα, ούτε επειδή μπορείς να φας κανονικά, να κοιμηθείς σαν άνθρωπος ή να συγκεντρωθείς σε μια επαγγελματική συνάντηση.

Πιθανότατα έχει περάσει όταν δεν υπάρχει πια ούτε περιέργεια, ούτε λαχτάρα για εγγύτητα. Όταν η παρουσία του άλλου δεν σου προσφέρει χαρά, ασφάλεια ή ενδιαφέρον, αλλά μόνο αδιαφορία, εκνευρισμό και ανακούφιση όταν λείπει. Όταν δεν θέλεις να μοιραστείς μαζί του ούτε τα σημαντικά ούτε τα εντελώς χαζά. Όταν σταματάς να τον βλέπεις ως άνθρωπο και αρχίζεις να τον αντιλαμβάνεσαι αποκλειστικά ως υποχρέωση, εμπόδιο ή συγκάτοικο που αφήνει άπλυτα ποτήρια στον νεροχύτη.

Να πούμε, βέβαια, κι αυτό: Οι σχέσεις περνούν περιόδους κούρασης, άγχους, πένθους, πίεσης ή απομάκρυνσης. Μερικές φορές δεν έχει περάσει ο έρωτας, απλώς η ζωή έχει καθίσει επάνω του και του κόβει προσωρινά την ανάσα.

Και αν θέλεις να μην περάσει;

Καινούριες εμπειρίες, κοινά σχέδια, σωματική επαφή, παιχνίδι, χιούμορ, χρόνος χωρίς οθόνες και ειλικρινής περιέργεια για τον άνθρωπο που έχεις δίπλα σου μπορούν να συντηρήσουν την αίσθηση της σύνδεσης. Όχι να αναπαράγουν για πάντα το παραλήρημα του πρώτου μήνα (αυτό θα ήταν βιολογικά εξαντλητικό και κοινωνικά καταστροφικό) αλλά να θυμίζουν στον εγκέφαλό σου πως ο άλλος δεν είναι μέρος της επίπλωσης –κι επίσης πως, το ότι δεν μένεις για πάντα στην κορυφή του κύματος, δεν σημαίνει και ότι τελείωσε η θάλασσα.