Πώς να βάλεις όρια στους γονείς σου (χωρίς να νιώσεις τύψεις)

Ας είμαστε ειλικρινείς. Για τους περισσότερους από εμάς, η σχέση με τους γονείς μας είναι η πιο περίπλοκη εξίσωση της ζωής μας. Μπορεί να είσαι 30, 40 ή 50 ετών, να διοικείς μια εταιρεία, να μεγαλώνεις δικά σου παιδιά, αλλά τη στιγμή που περνάς το κατώφλι του πατρικού σου ή ακούς τον χαρακτηριστικό ήχο κλήσης στο κινητό, να νιώθεις ξαφνικά σαν έφηβος σε άμυνα.

«Γιατί δεν παντρεύτηκες ακόμα;», «Πάλι απέξω παραγγείλατε;», «Εγώ στην ηλικία σου...», «Για το καλό σου το λέω».

Η παρεμβατικότητα των γονέων, ακόμα και όταν πηγάζει από καθαρή αγάπη, μπορεί να γίνει ασφυκτική. Η κλινική ψυχολογία, ωστόσο, είναι ξεκάθαρη: Το να θέτεις όρια στους γονείς σου δεν είναι πράξη εγωισμού ή ασέβειας. Είναι το απόλυτο τεκμήριο συναισθηματικής ωριμότητας.

Η επιστημονική εξήγηση: Τι είναι η «διαφοροποίηση του εαυτού»;

Στην ψυχοθεραπεία και στη συστημική θεωρία οικογένειας υπάρχει ένας όρος-κλειδί: Differentiation of self (διαφοροποίηση του εαυτού).

Πρόκειται για την ικανότητα ενός ανθρώπου να αναγνωρίζει τον εαυτό του ως ξεχωριστή οντότητα από την οικογένειά του. Ένας «διαφοροποιημένος» ενήλικας μπορεί να είναι συναισθηματικά συνδεδεμένος με τους γονείς του, χωρίς όμως οι απόψεις, οι προσδοκίες, οι νευρώσεις ή οι ενοχές τους να καθορίζουν τη δική του διάθεση και τις επιλογές του.

Όταν δεν υπάρχουν όρια, η οικογένεια περνάει σε μια κατάσταση που οι ψυχολόγοι ονομάζουν enmeshment (συναισθηματική εμπλοκή/συγχώνευση). Σε αυτό το μοτίβο, τα όρια θολώνουν: η χαρά του γονιού πρέπει να είναι και δική σου χαρά, το άγχος του γίνεται δικό σου άγχος, και η αποδοκιμασία του μοιάζει με καταστροφή.

Και πώς είναι τα «χαλασμένα» όρια;

Τα σημάδια ότι η σχέση χρειάζεται επειγόντως επαναπροσδιορισμό είναι συχνά καθημερινά και «αθώα»:

• Σου τηλεφωνούν πολλές φορές μέσα στη μέρα και θυμώνουν αν δεν απαντήσεις αμέσως.
• Έρχονται στο σπίτι σου απροειδοποίητα (ή έχουν αντικλείδι και το χρησιμοποιούν χωρίς να ρωτήσουν).
• Κρίνουν τις οικονομικές σου επιλογές, τη διατροφή σου, τον τρόπο που μεγαλώνεις τα παιδιά σου ή τον/την σύντροφό σου.
• Χρησιμοποιούν το συναισθηματικό εκβιασμό («Μετά από όλα όσα έκανα για σένα...») για να πετύχουν αυτό που θέλουν.

Οδηγός επιβίωσης: Πώς βάζεις όρια λοιπόν;

Η οριοθέτηση απαιτεί στρατηγική κι όχι καυγάδες. Πώς θα βάλεις τα όριά σου;

Αρχικά, μίλα με σαφήνεια, όχι με θυμό. Ο θυμός δείχνει στους γονείς ότι είσαι ακόμα το «παιδί» που αντιδρά.

Λάθος: «Σταμάτα να ανακατεύεσαι στη ζωή μου, με έσκασες!»

Σωστό: «Μαμά, καταλαβαίνω ότι ανησυχείς, αλλά για το συγκεκριμένο θέμα έχω πάρει την απόφασή μου και δεν θα ήθελα να το συζητήσουμε άλλο».

Επίσης, όταν αλλάζεις τους κανόνες του παιχνιδιού, το «σύστημα» θα αντιδράσει. Οι γονείς μπορεί να θυμώσουν, να κλάψουν, να κάνουν τα θύματα ή να χρησιμοποιήσουν τις ενοχές. Αυτό είναι φυσιολογικό. Το ότι στενοχωρήθηκαν δεν σημαίνει ότι έκανες λάθος. Σημαίνει απλώς ότι προσαρμόζονται στη νέα πραγματικότητα.

Ύστερα, έρχεται και το κομμάτι των συνεπειών. Ένα όριο χωρίς συνέπεια είναι απλώς μια παράκληση. Πρέπει λοιπόν να είσαι έτοιμος/η να υποστηρίξεις τα λόγια σου με πράξεις.

• Παράδειγμα: «Πατέρα, αν συνεχίσεις να μιλάς υποτιμητικά για τη δουλειά μου, η κουβέντα μας θα σταματήσει εδώ». Αν συνεχίσει, κλείνεις το τηλέφωνο ή φεύγεις από το δωμάτιο. Ευγενικά, αλλά δυναμικά.

Τέλος, τσέκαρε και τη δική σου ανάγκη για έγκριση. Πολλές φορές, το πρόβλημα δεν είναι ότι οι γονείς εκφέρουν γνώμη, αλλά ότι εμείς ακόμα ασυνείδητα αναζητάμε το «μπράβο» τους. Μόλις αποδεχτείς ότι οι γονείς σου μπορεί να μην εγκρίνουν ποτέ 100% τις επιλογές σου, τα όρια μπαίνουν σχεδόν αυτόματα.