Η ιστορία της Τρομοκρατίας και της Γαλλικής Επανάστασης απλά και κατανοητά

Η ελληνόγλωσση βιβλιογραφία για ένα τόσο κομβικό γεγονός της ευρωπαϊκής ιστορίας όσο η Γαλλική Επανάσταση, είναι φτωχή και σχετικά έωλη. «Η Ιστορία της Τρομοκρατίας- το έτος V της Γαλλικής Επανάστασης (1793-1794)», ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Κέδρος έρχεται να συμβάλλει στην πλήρωση αυτού του κενού. Ο ιστορικός Θανάσης Γάλλος έγραψε  μια σύγχρονη και συμπαγή ιστορία εκείνων των γεγονότων που σφράγισαν την πολιτική μοίρα της Ευρώπης και του δυτικού κόσμου.

Οι διεργασίες σύμπηξης ταξικών και ιδεολογικών συμμαχιών, οι ανατροπές της εξουσίας, η αμφισβήτηση- όλα υπάρχουν στα γεγονότα της γαλλικής εξέγερσης του 1789. Η Γαλλική Επανάσταση είναι από τα γεγονότα που άλλαξαν για πάντα την ιστορία της Ευρώπης και η Τρομοκρατία είναι η περίοδος που άλλαξε ριζικά την ίδια τη Γαλλική Επανάσταση. «Η Ιστορία της Τρομοκρατίας» του Θ. Γάλλου έχει ως πλαίσιο το σύνολο της Επανάστασης και εστιάζει στην συγκεκριμένη περίοδο. 

Γιατί όμως η επίδραση αυτών των μηνών έπαιξε τόσο σημαντικό ρόλο; Τι ήταν η Τρομοκρατία; Ήταν ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει η Δημοκρατία απέναντι στην αντεπανάσταση ή μια δέσμη περιττής βίας; Ήταν μια προσπάθεια να υπερβληθεί το «αστικό στάδιο» της Επανάστασης ή μια εκτροπή από τις βασικές της αρχές;

Ας δούμε τα πράγματα από την αρχή, όπως κάνει και το βιβλίο του Θ. Γάλλου. Η Τρομοκρατία αναφέρεται στην περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης (κατά προσέγγιση από τον Σεπτέμβριο του 1793 έως την πτώση του Ροβεσπιέρου τον Ιούλιο του 1794). Στη διάρκεια εκείνων των μηνών, η επαναστατική κυβέρνηση θεσμοθέτησε την κρατική βία και τη μαζική καταστολή προκειμένου να υπερασπιστεί την Επανάσταση. Υπήρξε μια περίοδος αναστολής των πολιτικών ελευθεριών και πολυάριθμων εκτελέσεων που φιλοδοξούσαν να βγάλουν από τη μέση τους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς της νεοσύστατης Δημοκρατίας.

Σε αυτή την περίοδο, τον αμφιλεγόμενο ρόλο της και την εξέλιξή της εστιάζει ο συγγραφέας.

Η αρνητική εικόνα γύρω από την Τρομοκρατία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ταύτιση της Τρομοκρατίας με τους Ιακωβίνους και με το πρόσωπο του Ροβεσπιέρου, μιας τουλάχιστον αμφιλεγόμενης προσωπικότητας, ο οποίος σφράγισε με τις αποφάσεις του και την προσωπική του ατζέντα ένα μεγάλο κομμάτι της Επανάστασης και της εικόνας της προς τα έξω. Οι επικρίσεις για τον ρόλο και τη στάση του Ρεβεσπιέρου δεν περιορίστηκαν στα χρόνια που ακολούθησαν τη δράση του, αλλά επεκτάθηκαν χρονικά και θεματικά, φτάνοντας ως τη σύγχρονη εποχή, όπου οι επικριτές του προέρχονται όχι μόνο εκ δεξιών αλλά και εξ αριστερών.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που το βιβλίο αναψηλαφεί τη δράση των Ιακωβίνων και του ίδιου του Ροβεσπιέρου, τις προθέσεις και τις πράξεις του: Πώς και γιατί λειτούργησε όπως λειτούργησε; Τι τον οδήγησε στη λήψη συγκεκριμένων αποφάσεων και τι καθόρισε την πτώση του; Ήταν ιδεολογικά συνεπής με τις ιδέες της Επανάστασης ή κινούνταν με προσωπικά κίνητρα; Μέσα από μια τέτοια προσωπικότητα, στον περιπετειώδη βίο και στο τέλος της, παρατηρούμε τις μηχανικές της πολιτικής εξουσίας να αλλάζουν ριζικά και να μετατρέπονται σε επιρροή για ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης πολιτικής ιδεολογίας και πρακτικής.

Με τη μεστή γραφή τύπου ιστορία-ρεπορτάζ που υιοθετεί ο Θ. Γάλλος, ο αναγνώστης παρατηρεί το ανάγλυφο αυτής της μετατροπής καθώς και τον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκαν οι πυλώνες αστικής οργάνωσης της σύγχρονης πολιτείας, όπως τα δικαιώματα της ζωής και της ιδιοκτησίας και η θεσμοποίηση της υποταγής του δεύτερο στο πρώτο που εισήγαγε ο Ρεβεσπιέρος το 1793. Το βιβλίο πραγματεύεται ακόμη ζητήματα αναπάντεχα για τον μη ειδικό, όπως η σχέση της θρησκευτικότητας και της πίστης με την Επανάσταση -ένα κομβικό ζήτημα στα χρόνια της Τρομοκρατίας.       

Ο λόγος του Θανάση Γάλλου είναι απλός και κατανοητός και βοηθά τον αναγνώστη να πλοηγηθεί στον ορυμαγδό των εξελίξεων και των γεγονότων της Γαλλικής Επανάστασης και της Τρομοκρατίας. Τα κεφάλαια είναι ευσύνοπτα και κρατούν τη θεματική τους, τακτοποιώντας τις πολλές και διαφορετικές ψηφίδες που αποτελούν το μεγάλο αφήγημα.

Η Ιστορία της Τρομοκρατίας είναι ένα καλογραμμένο και ρέον ανάγνωσμα το οποίο μπορεί να αποτελέσει το βασικό βιβλίο που θα διαβάσει κάποιος για τη Γαλλική Επανάσταση. Ταυτόχρονα, καθώς εστιάζει στη λίγο μελετημένη εποχή της Τρομοκρατίας, συνεισφέρει στη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία και εμπλουτίζει τη συζήτηση με βάση την αρχειακή έρευνα του συγγραφέα.