Η επιστήμη του Comfort Food: Γιατί η σούπα της γιαγιάς λειτουργεί όντως σαν φάρμακο;

Υπάρχουν φαγητά που τα τρως και απλώς χορταίνεις, και υπάρχουν και φαγητά που τα τρως και νιώθεις ότι κάποιος σε σκέπασε με ένα ζεστό κουβερτάκι. Η κοτόσουπα της γιαγιάς είναι ίσως το πιο κλασικό παράδειγμα. Και όσο κι αν ακούγεται ρομαντικό, η επίδρασή της δεν είναι μόνο ψυχολογική. Η επιστήμη έχει βάλει το μαχαίρι… συγνώμη, το κουτάλι στο κόκαλο –και τα ευρήματα έχουν ενδιαφέρον.

Η βιολογία της αχνιστής κουταλιάς

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Όταν τρως κάτι ζεστό, αυξάνεται ελαφρώς η θερμοκρασία του σώματός σου και ενεργοποιείται ένας μηχανισμός χαλάρωσης. Τα αγγεία διαστέλλονται, οι μύες χαλαρώνουν, η αναπνοή γίνεται πιο άνετη. Σε περίπτωση κρυολογήματος, οι ζεστοί ατμοί βοηθούν στη ρινική αποσυμφόρηση και στην καλύτερη ενυδάτωση των βλεννογόνων.

Δεν τελειώνει όμως εκεί. Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η κοτόσουπα μπορεί όντως να έχει ήπια αντιφλεγμονώδη δράση. Κατά το βράσιμο, από το κοτόπουλο απελευθερώνονται αμινοξέα –μεταξύ αυτών η κυστεΐνη– που φαίνεται να συμβάλλουν στη μείωση της φλεγμονής στο αναπνευστικό. Δεν είναι αντιβιοτικό, ούτε μπορεί να αντικαταστήσει την φαρμακευτική αγωγή –δεν είναι όμως και εντελώς μύθος. Με απλά λόγια, κάτι κάνει.

Ο εγκέφαλος αγαπά τις γνώριμες γεύσεις

Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, συμβαίνει όπως πάντα στον εγκέφαλο. Όταν τρως ένα φαγητό που έχεις συνδέσει με φροντίδα και ασφάλεια, ενεργοποιούνται τα κυκλώματα ανταμοιβής. Εκεί μπαίνουν στο παιχνίδι η ντοπαμίνη –που σχετίζεται με την ευχαρίστηση– και η σεροτονίνη, που επηρεάζει τη διάθεση.

Ιδίως τα φαγητά με υδατάνθρακες διευκολύνουν τη μεταφορά της τρυπτοφάνης στον εγκέφαλο. Η τρυπτοφάνη είναι πρόδρομος της σεροτονίνης, του νευροδιαβιβαστή που συνδέεται με την αίσθηση ηρεμίας και ευεξίας. Δεν λύνει τα προβλήματα της ζωής σου, μπορεί όμως να χαμηλώσει την ένταση.

Και μετά υπάρχει η μνήμη. Η όσφρηση και η γεύση συνδέονται στενά με το μεταιχμιακό σύστημα, το τμήμα του εγκεφάλου που διαχειρίζεται το συναίσθημα και τις αναμνήσεις. Γι’ αυτό μια μυρωδιά μπορεί να σε μεταφέρει απευθείας στην κουζίνα των παιδικών σου χρόνων. Δεν πρόκειται για ποιητική υπερβολή· είναι, για την ακρίβεια, νευροανατομία.

Comfort food και στρες: Μια εξελικτική ιστορία

Όταν στρεσάρεσαι, το σώμα σου εκκρίνει κορτιζόλη. Η κορτιζόλη αυξάνει την επιθυμία για τροφές πλούσιες σε λίπος και ζάχαρη –γρήγορη ενέργεια για έναν οργανισμό που νομίζει ότι απειλείται. Με εξελικτικούς όρους, αυτό κάποτε είχε νόημα, επειδή σε περιόδους κινδύνου, χρειαζόσουν θερμίδες.

Σήμερα, ο κίνδυνος είναι πιο πιθανό να λέγεται deadline ή ερωτική απογοήτευση. Ο εγκέφαλος όμως λειτουργεί με πανάρχαιους μηχανισμούς. Το comfort food προσφέρει αίσθηση προβλεψιμότητας και ελέγχου σε έναν κόσμο που μοιάζει χαοτικός. Είναι γνώριμο, σταθερό, επαναλαμβανόμενο. Και ο εγκέφαλος λατρεύει τα μοτίβα που ξέρει.

Εδώ, όμως, χρειάζεται μια μικρή υποσημείωση: Το να στραφείς σε ένα πιάτο ζεστή σούπα μετά από μια δύσκολη μέρα είναι ένας φυσιολογικός τρόπος αυτορρύθμισης. Το να βασίζεσαι αποκλειστικά στο φαγητό για να διαχειριστείς κάθε δυσάρεστο συναίσθημα είναι άλλο κεφάλαιο –και δημιουργεί άλλα προβλήματα. Η διαφορά βρίσκεται στη συχνότητα, και στο πόσο συνειδητά ή όχι το κάνεις.

Δεν είναι το ίδιο για όλους

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα που προκύπτει από την έρευνα, είναι ότι το comfort food δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Άτομα που μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα με σταθερή φροντίδα και υγιείς δεσμούς φαίνεται να βιώνουν μεγαλύτερη ανακούφιση από τέτοιες τροφές. Αν το φαγητό συνδέθηκε με στοργή, η επίδρασή του είναι πιο έντονη.

Αν, αντίθετα, οι εμπειρίες γύρω από το τραπέζι ήταν αγχωτικές ή φορτισμένες, τότε η σούπα μπορεί να είναι απλώς… σούπα. Η γεύση δεν κουβαλάει το ίδιο συναισθηματικό φορτίο. Με άλλα λόγια, το comfort food δεν είναι μόνο θέμα συνταγής. Είναι και θέμα ιστορίας.