Τα χειμερινά σινεμά της Αθήνας έχουν τη δική τους ιστορία

Άνοιξαν σε διαφορετικές εποχές, στεγάστηκαν σε μεσοπολεμικά μέγαρα, στοές και γειτονιές που άλλαζαν πρόσωπο, και συνδέθηκαν με γεγονότα πολύ μεγαλύτερα από τις οθόνες τους. Από τα χρόνια της Κατοχής και την άνθηση του μεταπολεμικού σινεμά μέχρι τις δεκαετίες της πολιτιστικής αμφισβήτησης και τη στροφή στον ανεξάρτητο κινηματογράφο, κάθε αίθουσα αφηγείται τη δική της μικρή ιστορία. Όλες μαζί σχηματίζουν έναν άτυπο χάρτη της Αθήνας, όπως τη ζήσαμε, τη συζητήσαμε και εξακολουθούμε να τη βλέπουμε –κυριολεκτικά και μεταφορικά– μέσα από το σκοτάδι του σινεμά.

Άστυ

Κοραή 4, κέντρο, τηλ.: 21 0322 1925

Στη στοά του Μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής στην Πλατεία Κοραή, το λιγότερο… κινηματογραφικών προδιαγραφών σινεμά της Αθήνας προοριζόταν αρχικά για αίθουσα πατινάζ. Ήταν χαμηλόταβανο και με κολώνες που θα εμπόδιζαν (και εμποδίζουν μέχρι σήμερα) την θέα ορισμένων θέσεων στην οθόνη, γεγονότα που καθόλου δεν εμπόδισαν τους τότε ιδιοκτήτες να το μετατρέψουν σε κινηματογραφική αίθουσα το 1939, κι εμάς να το αγαπάμε μέχρι σήμερα ακριβώς για ετούτα τα ντεσού του. Στο Άστυ ιδρύθηκε και λειτούργησε, από το 1952, και η πρώτη Κινηματογραφική Λέσχη Αθηνών.

Η ιστορία του, βέβαια, πήρε ως γνωστόν κάποια στιγμή σκοτεινή στροφή, καθώς ολόκληρο το Μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής, που ξεκίνησε να χτίζεται το 1934 και ολοκληρώθηκε το 1938, επιτάχθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής, που εγκατέστησαν εκεί τη φρουρά, τις διοικητικές υπηρεσίες, το ανακριτικό τμήμα και τα κρατητήρια της Κομαντατούρ. Σήμερα, τα υπόγεια κρατητήρια έχουν μετατραπεί στον Χώρο Ιστορικής Μνήμης 1941-44 Κοραή 4. Στους τοίχους τους σώζονται τα χαράγματα των κρατουμένων. Το ίδιο το σινεμά, μέσα στη στοά του κτιρίου, επιτάχθηκε κι αυτό κατά τη διάρκεια της Κατοχής, για να λειτουργήσει ως στρατιωτικός κινηματογράφος.

Άστορ

Σταδίου 28, κέντρο, τηλ.: 21 0321 1950

Στεγασμένο στο μεσοπολεμικό Μέγαρο Εφεσίου, έργο του αρχιτέκτονα Βασίλειου Τσαγρή, το Άστορ κουβαλάει από μόνο του την πυκνότητα μιας Αθήνας που έμαθε να ζει τον πολιτισμό μέσα σε στοές, μέγαρα και κτίρια πολλαπλών χρήσεων. Στο ίδιο κτίριο στεγάστηκε από το 1920 και το θρυλικό βιβλιοπωλείο του Κάουφμαν, γεγονός που προσθέτει ένα ακόμα στρώμα πνευματικής ιστορίας στο σημείο.

Δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο πότε ακριβώς ξεκίνησε να λειτουργεί ως κινηματογράφος, είναι όμως βέβαιο ότι από το 1940 έως το 1945, πρόβαλλε Επίκαιρα και λεγόταν Σινέ Νιους. Το 1947 μετονομάστηκε σε Άστορ και από τότε ακολούθησε τη δική του, σταθερή πορεία μέσα στον χρόνο, παραμένοντας αναπόσπαστο κομμάτι της κινηματογραφικής ζωής του κέντρου. Με την είσοδό του να ανοίγει απευθείας στη Σταδίου, το Άστορ υπήρξε για δεκαετίες σημείο συνάντησης για θεατές που κατέβαιναν στο κέντρο όχι απλώς για να δουν μια ταινία, αλλά για να ζήσουν ολόκληρη την εμπειρία της εξόδου, από τη βόλτα και τον καφέ μέχρι την κουβέντα μετά την προβολή. Σήμερα, συνεχίζει να λειτουργεί ως ένας από τους πιο ζωντανούς κρίκους που συνδέουν τη σύγχρονη Αθήνα με τη μακρά, συχνά ταραγμένη αλλά πάντα γοητευτική κινηματογραφική της ιστορία.

Ααβόρα

Ιπποκράτους 180, Εξάρχεια

Η Ααβόρα άνοιξε στην Ιπποκράτους το 1965, σε μια εποχή που τα Εξάρχεια διαμόρφωναν σταδιακά τον μύθο τους ως γειτονιά ιδεών, εντάσεων και πολιτικών συζητήσεων. Το παράξενο όνομά της –είδος αφρικανικού φοίνικα, αν αναρωτιέσαι– επιλέχθηκε λιγότερο για τη βοτανική του ποίηση και περισσότερο για πρακτικούς λόγους: Να φιγουράρει πρώτο-πρώτο στις αλφαβητικές λίστες των εφημερίδων. Από τότε, βέβαια, έγινε κάτι πολύ παραπάνω από ένα ευρηματικό τέχνασμα. Η Ααβόρα ταυτίστηκε με το σινεμά γειτονιάς όπου πας και μόνος σου χωρίς να νιώθεις περίεργα, με προβολές που συχνά συνοδεύονταν από κουβέντα, καπνό τσιγάρου και εκείνη τη γνώριμη αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε έναν χώρο που ανήκει στους θεατές του. Στα χρόνια της, είδε γενιές να αλλάζουν, τα Εξάρχεια να μεταμορφώνονται και το σινεμά να περνά από το φιλμ στην ψηφιακή του εποχή, χωρίς ποτέ να χάσει εντελώς τον χαρακτήρα της ως σταθερό σημείο αναφοράς για όσους αγαπούν τις αίθουσες με μνήμη.

Έλλη

Ακαδημίας 64, κέντρο, τηλ.: 21 0363 2789

Η Έλλη άνοιξε το 1952 και από την αρχή ξεχώρισε για την κομψότητά της, σε μια λεωφόρο που για δεκαετίες υπήρξε συνώνυμη της αθηναϊκής εξόδου, του πολιτισμού και της αστικής βόλτας. Σε αντίθεση με άλλες αίθουσες που κουβαλούν έντονα τα σημάδια του χρόνου, η Έλλη διατήρησε πάντα κάτι από την αίγλη του «καλού» σινεμά: Καθαρές γραμμές, φροντισμένο εσωτερικό και μια αίσθηση ότι εδώ η προβολή είναι τελετουργία. Πέρασε κι αυτή τις κρίσεις της –όπως όλες οι κινηματογραφικές αίθουσες του κέντρου– απειλήθηκε αλλά τελικά επέμεινε. Σήμερα, λειτουργεί σαν ένας από τους τελευταίους βετεράνους της Ακαδημίας, μια υπενθύμιση της εποχής που το να πας σινεμά στο κέντρο ήταν ολόκληρο σχέδιο, με προκαθορισμένο ραντεβού και συγκεκριμένο σημείο συνάντησης.

Τριανόν

Κοδριγκτώνος 21, Βικτώρια, τηλ.: 21 0821 5469

Το Τριανόν λειτουργεί αδιάλειπτα από το 1960, και αυτό από μόνο του το καθιστά αθηναϊκό θρύλο. Σε έναν από τους πιο φορτισμένους άξονες της πόλης, δίπλα στην Πατησίων, το Τριανόν έμαθε να επιβιώνει μέσα σε αλλεπάλληλες κρίσεις, κοινωνικές αλλαγές και πολιτιστικές μετατοπίσεις. Είναι ίσως η πιο «σκληροτράχηλη» από τις ιστορικές αίθουσες της Αθήνας: λιγότερο κομψή, περισσότερο πεισματάρα, με μια ανοιγόμενη οροφή που θολώνει τα όρια ανάμεσα σε χειμερινό και θερινό σινεμά και με πρόγραμμα που παραδοσιακά δείχνει εμμονή στον ποιοτικό, πολιτικό και ανήσυχο κινηματογράφο. Το Τριανόν λειτούργησε συχνά ως τόπος συνάντησης, συζήτησης και πολιτιστικής αντίστασης, κουβαλώντας τον παλμό της γειτονιάς και των ανθρώπων της. Και ίσως γι’ αυτό, σε πείσμα των καιρών, παραμένει όρθιο.

Studio New Star Art Cinema

Σταυροπούλου 33, Πλατεία Αμερικής, τηλ.: 21 0864 0054

Το Στούντιο ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1967 από τον Σωκράτη Καψάσκη, με ξεκάθαρο στόχο να αποτελέσει το κέντρο της ανεξάρτητης κινηματογραφικής δημιουργίας σε μια εποχή έντονης αμφισβήτησης και καλλιτεχνικού πειραματισμού. Από την αρχή, λειτούργησε ως χώρος ανοιχτός στους νέους σκηνοθέτες και στα αντισυμβατικά ρεύματα της εποχής, χωρίς όμως να περιφρονεί τον κλασικό κινηματογράφο. Γρήγορα ξεπέρασε τα όρια μιας απλής αίθουσας και μετατράπηκε σε καταφύγιο για μια γενιά που έβλεπε στο σινεμά την αντανάκλαση των πολιτικών και καλλιτεχνικών της ανησυχιών, κάνοντας το Στούντιο σημείο αναφοράς.

Το 2014, ο Βελισσάριος Κοσσυβάκης, συνεχιστής του οράματος του Στούντιο και μαθητής του Καψάσκη, έδωσε νέα πνοή στον χώρο, βαφτίζοντας τα 660 καθίσματα με τα ονόματα σημαντικών δημιουργών του παγκόσμιου και του ελληνικού κινηματογράφου, συνοδευμένα από QR codes με πληροφορίες για το έργο τους. Σήμερα, το Studio New Star Art Cinema παραμένει ένας από τους πιο ανήσυχους κινηματογραφικούς χώρους της πόλης, με πυκνό πρόγραμμα προβολών, κλασικών ταινιών και επανεκδόσεων, αλλά και εκδηλώσεις, masterclasses και πολιτιστικά δρώμενα που κρατούν ζωντανή την ιδέα του σινεμά ως χώρου συνάντησης, μάθησης και ανταλλαγής απόψεων.

Αελλώ

Πατησίων 140, Κυψέλη, τηλ.: 21 0825 9974

Το Αελλώ άνοιξε τις πόρτες του το 1939, την ίδια χρονιά με το Άστυ, ως θερινό σινεμά. Απέκτησε την χειμερινή του βερσιόν το 1964, και υπήρξε για δεκαετίες ένας από τους μεγαλύτερους και πιο πολυτελείς κινηματογράφους της Αθήνας. Σε μια Πατησίων που τότε λειτουργούσε ως κεντρικός άξονας αστικής ζωής και ψυχαγωγίας, το Αελλώ συνδέθηκε με την εποχή του μεγάλου κινηματογράφου, όπου η έξοδος στο σινεμά ήταν κοινωνικό γεγονός. Σε αντίθεση με άλλες ιστορικές αίθουσες που διατήρησαν την αρχική τους μορφή, το Αελλώ ανακατασκευάστηκε πλήρως στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και μετατράπηκε σε ένα από τα πρώτα multiplex της πόλης. Παρά τη ριζική του μεταμόρφωση, διατήρησε το ιστορικό του όνομα και τη θέση του στον κινηματογραφικό χάρτη της Αθήνας, λειτουργώντας σήμερα ως Αελλώ Cinemax και σηματοδοτώντας τη μετάβαση από το κλασικό σινεμά στη σύγχρονη εμπειρία.

Αλεξάνδρα (Cinobo Πατησίων)

Πατησίων 79, Βικτώρια, τηλ.: 21 0821 9298

Η Αλεξάνδρα, που άνοιξε το 1961, υπήρξε για δεκαετίες ορόσημο για την ευρύτερη περιοχή της Πατησίων και της Βικτώριας, φιλοξενώντας πολλές από τις σημαντικές ταινίες της μεταπολεμικής και σύγχρονης κινηματογραφικής παραγωγής. Όπως πολλές αίθουσες του κέντρου, βρέθηκε τα τελευταία χρόνια αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο οριστικού κλεισίματος, μέχρι που, τον Οκτώβριο του 2024, επανήλθε στη ζωή ως Cinobo Πατησίων, χάρη στην πρωτοβουλία της ομώνυμης πλατφόρμας. Σήμερα, η αίθουσα συνδυάζει πρώτες προβολές με επιλεγμένες ταινίες που δύσκολα βρίσκεις αλλού, ενώ φιλοξενεί και το Midnight Express του Άκη Καπράνου, λειτουργώντας ξανά ως ζωντανό σημείο αναφοράς για τη γειτονιά και επιβεβαιώνοντας ότι τα ιστορικά σινεμά μπορούν να αποκτήσουν νέο ρόλο χωρίς να χάσουν τη μνήμη τους.