Ψυχογιός, Παπαδόδημα και Βρέτος μιλούν για το Δεκαήμερο Τζαζ

της Ναταλί Χατζηαντωνίου

Η ελληνική τζαζ μουσική σκηνή μπορεί, εδώ και αρκετά χρόνια, να καυχιέται τόσο για τους εξαιρετικούς σολίστες που την εκπροσωπούν, όσο και, σε πείσμα των στερεοτύπων, για το φανατικό της κοινό. Το Half Note Jazz Club ήταν από τα πρώτα στέκια της Αθήνας που έδωσε χώρο και σκηνή στους Έλληνες τζαζίστες. Εννοείται ότι εξακολουθεί να το κάνει, έχοντας πια καθιερώσει ως ετήσιο θεσμό ένα δεκαήμερο φεστιβάλ Ελληνικής Τζαζ. Το ίδιο κάνει και φέτος, για 6η συνεχόμενη χρονιά...

Από σήμερα έως και τις 29 Απριλίου το Half Note υπόσχεται πέντε διήμερα, αφιερωμένα στην μουσική προσωπικότητα πέντε εκπροσώπων της ελληνικής τζαζ, καθένας εκ των οποίων δίνει την δική του δημιουργική απάντηση στην ετυμολογία του όρου «τζαζ». Γιατί η ελληνική τζαζ μπορεί να χωράει από τον καταξιωμένο, εξαιρετικό τζαζίστα Γιώργο Ψυχογιό και το σχήμα του, μέχρι τον Αλέκο Βρέτο που χρόνια τώρα αποδεικνύει πώς η τζαζ «συνομιλεί» με την Ανατολή, όπως «συνομιλεί» και το δικό του ούτι με ένα σαξόφωνο.

To πρόγραμμα του 6ου δεκαημέρου Ελληνικής Τζαζ είναι, λοιπόν, το εξής:

Σήμερα (19/4) και αύριο: Yiorgos Psihoyios Trio & Guests
21/04-22/04 Blues Bug
24/04-25/04 Fenia Papadodima-Delos Project
26/04-27/04 Alekos Vretos Quartet
28/04-29/04 Takis Barberis Group

Τρεις εκδοχές της ελληνικής τζαζ
Ο Γιώργος Ψυχογιός, η Φένια Παπαδόδημα και ο Αλέκος Βρέτος μπορεί να «συστεγάζονται» στο δεκαήμερο φεστιβάλ του Half Note, εκπροσωπούν όμως διαφορετικές εκδοχές του μεγάλου μουσικού «τοπίου» που είναι η τζαζ. Μας τα εξηγούν καλύτερα οι ίδιοι...

Γιώργος Ψυχογιός: «Η μελαγχολία βρίσκεται μέσα μας και συχνά κρύβει αισιοδοξία και ελπίδα»
Περίφημος πιανίστας, συνθέτης και αυτοσχεδιαστής, ο Γιώργος Ψυχογιός, εμφανίζεται απόψε και αύριο στο Half Note μαζί με τους Χρήστο Ασωνίτη στα τύμπανα και Περικλή Τριβόλη στο κοντραμπάσο. Δυο αναπάντεχες παραστάσεις, από έναν ανεπανάληπτο μουσικό που θα τον ακούσουμε όχι μόνο στο πιάνο, αλλά και στο ακορντεόν, το οποίο επίσης αγαπάει πολύ και χειρίζεται ως δεξιοτέχνης. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επιλεγμένα κομμάτια από τα δύο προηγούμενα άλμπουμ του Γιώργου Ψυχογιού, “Ressurection” και “Love Obsession”, αλλά και από το καινούριο “The art of melancholy” που κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό, με τη συμμετοχή κορυφαίων μουσικών της ελληνικής jazz σκηνής. Εννοείται πώς ο Ψυχογιός και το σχήμα του μας επιφυλάσσουν κι άλλες εκπλήξεις: Ισχυρές δόσεις αυτοσχεδιασμού και διαλόγου ανάμεσα στους μουσικούς, αλλά και αναπάντεχες διασκευές σε αγαπημένα jazz standards και σε μουσικές ταινιών από τον ιταλικό και γαλλικό κινηματογράφο. Ο ίδιος μας εξηγεί:

-Εξακολουθεί να είναι η τζαζ «δύσκολο» άκουσμα στα ελληνικά αυτιά ή είναι παραπλανητικός μύθος το ότι το κοινό της ελληνικής τζαζ σκηνής είναι εκλεκτικό μεν, αλλά και ολιγάριθμο;
To ελληνικό κοινό της τζαζ δεν είναι τόσο μικρό, όσο νομίζουμε. Συνεχώς διευρύνεται: Νέοι άνθρωποι αναζητούν και ψάχνουν πια τζαζ ακούσματα, αλλά και ακροατές άλλου είδους μουσικής, όπως, πχ, της κλασικής, ακούν όλο και περισσότερο τζαζ και διάφορα είδη της. Υπάρχουν άλλωστε χώροι που φέρνουν μεγάλα ονόματα της τζαζ σκηνής στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια. Και συνήθως αυτές οι παραστάσεις είναι γεμάτες, γεγονός που δείχνει ότι το ελληνικό κοινό και ξέρει και επιλέγει.

-Πόσο πεπαιδευμένος μουσικά οφείλει να είναι ένας ακροατής για να παρακολουθήσει έναν τζαζ αυτοσχεδιασμό;
Καλό είναι να υπάρχει γενικότερη παιδεία, αλλά σημασία έχει πάντα τί αισθάνεσαι μέσω της μουσικής. Τι συναισθήματα και αντιδράσεις σου δημιουργούνται την ώρα που ακούς ένα μουσικό κομμάτι. Δεν χρειάζεσαι καμία εκπαίδευση για να αισθανθείς…
-Για ποιο δικό σας επίτευγμα στην ελληνική τζαζ σκηνή θα ήσασταν περήφανος;
Δύσκολη ερώτηση… Ίσως για τη δυνατότητα συνύπαρξης της κλασικής μου κουλτούρας με την τζαζ αυτοσχεδιαστική πράξη…

-Art of Melancholy. Ο τίτλος και το περιεχόμενο της τελευταίας σας δισκογραφικής δουλειάς αφουγκράζεται την εποχή και τη διάθεση;
Το "Art of Melancholy" είναι ένας δίσκος τολμηρός, πρωτοποριακός μέσα στα στοιχεία του αυτοσχεδιασμού του, αλλά και βαθιά προσωπικός και βιωματικός. Αντλεί από τη μελαγχολία την αισιοδοξία και βυθίζεται στο χάος των αισθήσεων με την ίδια ευκολία που αγγίζει το Φως.

Στο ύφος και στη διάθεσή του δίσκου είναι καθοριστική η συνεισφορά των σπουδαίων καλλιτεχνών που έπαιξαν μαζί μου. Στόχος όλων μας ήταν να αγγίξουμε ένα ευρύτερο κοινό που θα του κινήσει την περιέργεια όχι μόνον η jazz, αλλά και η κλασική παράδοση, καθώς και η μουσική του σινεμά.

Όσο για τη μελαγχολία; Αυτή βρίσκεται μέσα μας και συχνά κρύβει και αισιοδοξία και ελπίδα…

-Σας ενοχλεί να ακούτε το λογοπαίγνιο «ο τάδε είναι … τζαζ»;
Εξαρτάται τι εννοούμε ακριβώς με τον όρο… Αν εννοούμε απλά «διαφορετικός» ή «κάποιος τον οποίο δεν καταλαβαίνουμε», δεν με ενοχλεί...

Φένια Παπαδόδημα: «Η τζαζ είναι ένας ζωτικός, ανεκτίμητης αξίας χώρος»
Την Φένια Παπαδόδημα την ξέρουμε ως ηθοποιό, ως σκηνοθέτιδα και ως τραγουδίστρια. Πολυτάλαντη και επινοητική, εμφανίζεται για πρώτη φορά στο Half Note για να παρουσιάσει το νέο της project Delos, που βασίζεται σε δικά της τραγούδια.

-Τι είναι το Delos Project και γιατί το βαφτίσατε έτσι;
Το Delos project είναι μία σειρά από τραγούδια, τα περισσότερα στ’ αγγλικά και κάποια στα ελληνικά που γράφτηκαν πριν από κάποια χρόνια στο Παρίσι. Μιλούν για τη δύναμη που προέρχεται από απρόβλεπτες «πηγές» και μας στηρίζει στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής μας. Μπορεί αυτό να συμβεί στη θέα ενός παιδιού. Ή ενός δέντρου που μας χαιρετά ανάμεσα στ’ αυτοκίνητα, στο κέντρο της πόλης... Ό,τι μεταφράζεται σαν εύνοια της στιγμής είναι κατά βάθος η ίδια δική μας εσωτερική δύναμη που φανερώνεται. Αυτό ακριβώς σημαίνει «Δήλος»: Κάτι που ήταν στη σκιά και φανερώθηκε.

-Να περιμένουμε κι εδώ τα θεατρογενή στοιχεία που συνήθως περιλαμβάνουν οι παραστάσεις σας, έστω κι αν καταρχήν μοιάζουν αμιγώς μουσικές;
Το Delos project είναι μία συναυλία. Τα τραγούδια αφηγούνται βιώματα, ανεξίτηλα και, πιστεύω, κοινά σε όλους μας. Χωρίς να το έχω επιδιώξει συνειδητά, δεν έχω συμπεριλάβει αυτή τη φορά επιπλέον κείμενα, ίσως γιατί για μένα το ίδιο το περιεχόμενο των τραγουδιών είναι τόσο αυτόνομο που δεν ένιωσα καμία ανάγκη στήριξης ή και απλής παράλληλης δράσης.

-Ποιος είναι ο δικός σας προσωπικός ορισμός για την τζαζ;
Η τζαζ είναι ένας ζωτικός, ανεκτίμητης αξίας χώρος. Ευνοεί τον μουσικό πειραματισμό, την ελεύθερη και αυθεντική δημιουργία, μέσα από την πρόσμιξη διαρκώς ανακυκλώσιμων υλικών που υπόκεινται στο υποκειμενικό φίλτρο κάθε μουσικού. Για να συμβούν όλα τα παραπάνω προϋποθέτει, όμως, όχι μόνο την άριστη γνώση των βασικών κωδικών του συστήματος της αλλά και την απόλυτη αφομοίωση τους. Απαιτεί λοιπόν εξίσου μακρόχρονες και σοβαρές σπουδές με την κλασσική μουσική.

-Αγαπάτε διαφορετικές μουσικές, συνεπώς μία μουσική χωρίς σύνορα. Κι ωστόσο ως όρος το fusion απαξιώθηκε λόγω της εμπορικής του χρήσης. Είναι αλήθεια; Ως καλλιτεχνική ουσία πόσο απελευθερωτικό είναι;
Είχα γελάσει κάποτε πολύ όταν ένας στενός μου φίλος, μουσικός, έλεγε ειρωνικά πως ο όρος «fusion» έχει στην κυριολεξία κακοποιηθεί και απ’ τους μουσικούς που, πίσω από αυτό τον όρο, θέλουν να επιβάλλουν οποιαδήποτε κακότεχνη πρόσμιξη, αλλά και από το εμπορικό κύκλωμα που πλασάρει κάθε μετριότητα ως «fusion άποψη».

Μπορείς να μπολιάσεις την καμέλια με φραγκοσυκιά (!), αν θεωρείς ότι αυτό έχει... fusion νόημα! Το αποτέλεσμα όμως μάλλον θα είναι ατυχές.

Η αληθινή fusion μουσική συμβαίνει όταν ο μουσικός, χωρίς να το έχει επιδιώξει συνειδητά, βρίσκει έναν δρόμο έκφρασης που εμπεριέχει «μνήμες» από διαφορετικά ακούσματα στα οποία έχει εντρυφήσει χρόνια. Αυτή είναι μία αυθεντική μουσική γιατί αποκαλύπτει την υποκειμενική του γραφή, τη δική του γλώσσα. Άλλωστε, κακά τα ψέματα, δεν υπάρχει μουσική που να μην είναι fusion.

Αλέκος Βρέτος: «Ο αυτοσχεδιασμός στην μουσική συμπεριφέρεται κατά τον ίδιο τρόπο σε όλες τις μουσικές του κόσμου»
Ο ουτίστας Αλέκος Βρέτος, που γνωρίζει πολύ καλά την τζαζ, παρουσιάζει στο Half Note ό,τι ξέρει καλύτερα: Ένα κράμα αραβικής, jazz, και latin μουσικής με μεγάλες δόσεις αυτοσχεδιασμού.

-Υπάρχουν και σπουδαίοι τζαζίστες με ούτι ή κανονάκι;
Η Jazz για εμένα, δεν είναι μία ταμπέλα σε δισκοπωλείο. Είναι τρόπος ζωής που μπορεί να υπάρχει σε όλο τον κόσμο. Ο κόσμος νομίζει ίσως ότι οι παραδοσιακές μουσικές και οι παραδοσιακοί μουσικοί δεν ανήκουν στο συγκεκριμένο ιδίωμα. Δεν είναι έτσι. Ο αυτοσχεδιασμός στην μουσική συμπεριφέρεται κατά τον ίδιο τρόπο σε όλες τις μουσικές του κόσμου. Πρέπει να έχεις ανοιχτό μυαλό για να φτάσεις στην ολοκλήρωση των μουσικών σου στόχων. Πρέπει επίσης να μην αποκλείεις καμία ιδέα που σου κινεί μουσικά το ενδιαφέρον. Η Jazz είναι, τελικά, ό,τι την κάνεις εσύ να είναι- και τίποτα λιγότερο. Τα υπόλοιπα εξυπηρετούν περισσότερο την μουσική βιομηχανία ώστε να διαιρεί το κοινό και να το αποπροσανατολίζει από την καλή μουσική. Άρα, ναι, υπάρχουν τζαζίστες με ούτι, με κανονάκι, με καβάλ, με τούμπα, ακόμα και με αφρικάνικη εμπίρα.

-Πόσος προσωπικός αγώνας χρειάστηκε για να πείσετε το ελληνικό κοινό ότι τζαζ δεν είναι αποκλειστικά ο ήχος των κλαμπ στη Νέα Υόρκη;
Το ελληνικό κοινό δεν έχει πειστεί ότι υπάρχει τζαζ σκηνή στην Ελλάδα, πόσο μάλλον τί είναι η τζαζ και από πού κρατά η σκούφια της. Μόνο μερικοί άνθρωποι και μερικά (πολύ λίγα) μαγαζιά, προσπαθούν με ό,τι μέσα έχουν, να πείσουν το ελληνικό κοινό ότι υπάρχουμε και ότι δεν έχουμε να ζηλέψουμε τίποτα από την ευρωπαϊκή σκηνή.

-Πώς συνδέεται παρόλα αυτά ένα «δυτικό» είδος με την αραβική και γενικά την ανατολίτικη παράδοση;
Χωρίς να θέλω να «ρίξω» καμία μουσική, θα μιλήσω με τεχνικούς όρους. Η δυτική μουσική, και συγκεκριμένα η τζαζ - η οποία είναι και σχετικά νέα μουσική- είναι βασισμένη στο σύστημα των δυτικών κλιμάκων και της δυτικής αρμονίας που εξελίχθηκαν στην Ευρώπη. Η Αραβική μουσική (και γενικότερα η ανατολίτικη μουσική) εμπεριέχει στο σύστημά της τις κλίμακες αυτές. Έτσι μπορεί να κινηθεί στη τζαζ με σχετική ευκολία, αλλά περιορισμένα. Προϋπόθεση για να ξεπεραστούν τα εμπόδια είναι οι συγκεκριμένοι τρόποι ενορχήστρωσης και η καλή συνεννόηση μεταξύ των μουσικών.

-Θα μας πείτε δυο λόγια για το άλμπουμ σας, το «Mergin»;
Το «Mergin» είναι μία ζωντανή απόδειξη της προηγούμενης ερώτησης. Μουσικοί από όλο τον κόσμο (Λίβανος, Κούβα, Αμερική, Ελλάδα) συναντήθηκαν, συνεννοήθηκαν και το αποτέλεσμα ήταν αυτό που θα ακούσετε στο Half Note.