Ζακ Σιράκ: Ένας ήρωας (και) απατεώνας

της Ηρώς Κουνάδη 

«Ένοχο για υπεξαίρεση δημόσιου χρήματος και κατάχρηση εμπιστοσύνης έκρινε γαλλικό δικαστήριο τον πρώην πρόεδρο της Γαλλικής Δημοκρατίας Ζακ Σιράκ, σε υπόθεση διαφθοράς την περίοδο που ήταν δήμαρχος Παρισίων». Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου, κι αν υπάρχει ένας λαός τον οποίο να σόκαρε περισσότερο, αυτός κατοικεί στην άκρη της Μεσογείου και εύχεται –μάταια, το γνωρίζει– την ίδια μοίρα για πολλούς δικούς του πολιτικούς.

Ο 79χρονος σήμερα Σιράκ παραμένει, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, ένα από τα δημοφιλέστερα πολιτικά πρόσωπα για τους Γάλλους. Έρευνα, μάλιστα, που πραγματοποιήθηκε το 2010, τον ανακήρυξε την πλέον αξιοθαύμαστη πολιτική φιγούρα. Δεν ήταν, όμως, πάντα έτσι. 

Ξεκινώντας μια λαμπρή πολιτική καριέρα
 
Λίγοι γνωρίζουν πως ως φοιτητής στο Ίδρυμα Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού ο Σιράκ υπήρξε, για ένα σύντομο διάστημα, κομμουνιστής. Ίσως σε αυτά τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής του να εντοπίζεται ο ιδεολογικός του προσανατολισμός στο παρεμβατικό κράτος, που είχε την ευκαιρία να κάνει πράξη μέσω της οικονομικής πολιτικής που ακολούθησε ως Πρωθυπουργός της Γαλλίας από το 1986 έως το 1988, κοροϊδεύοντας τους Βρετανούς για τον «υπερφιλελευθερισμό», όπως τον αποκαλούσε, του laissez-faire.

Οι σπουδές του ολοκληρώθηκαν στο Harvard και την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης, από την οποία αποφοίτησε το 1959. Πολέμησε στον Πόλεμο της Αλγερίας, χρησιμοποιώντας γνωριμίες για να παρακάμψει τις αντιρρήσεις που δημιουργούσαν οι κομμουνιστικές του κλίσεις στους ανωτέρους του. Η πολιτική του καριέρα ξεκίνησε από τα ανώτερα κλιμάκια δημοσίων υπηρεσιών, ενώ λίγα χρόνια αργότερα, το 1967, εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής με το κόμμα του Charles de Gaulle UDR (Ένωση για την Προάσπιση της Δημοκρατίας). Έγινε γραμματέας του κράτους ένα χρόνο αργότερα, το 1968, Υπουργός για τις Επαφές με τη Βουλή το 1971, Υπουργός Γεωργίας το 1972 και Υπουργός Εσωτερικών το 1974.

Ως Υπουργός Γεωργίας είδε για πρώτη φορά την δημοτικότητά του να εκτινάσσεται και τη φήμη του υπερασπιστή των συμφερόντων των αγροτών να τον ακολουθεί, καθώς εναντιώθηκε στις αγροτικές πολιτικές των ΗΠΑ, της Δυτικής Γερμανίας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που έρχονταν σε σύγκρουση με τα γαλλικά συμφέροντα.

Από την Δημαρχία…

Αν υπάρχει μία ιστορία που οι Γάλλοι είναι πρόθυμοι να μοιραστούν με κάθε ξένο που γνωρίζουν, αυτή είναι η δήλωση του Σιράκ πως «σε λίγο καιρό, ο κόσμος θα κολυμπά στον Σηκουάνα», όταν ανέλαβε την δημαρχία του Παρισιού το 1977. Η δήλωση έμοιαζε τότε περισσότερο με ανέκδοτο, καθώς ο Σηκουάνας ήταν ένας από τους πιο μολυσμένους ποταμούς της Ευρώπης. Οι παραλίες στις όχθες του υπάρχουν μέχρι σήμερα, για να μαρτυρούν πως όντως κάποτε, επί δημαρχίας του, ο κόσμος κολυμπούσε στον Σηκουάνα.

Δεν ήταν, όμως, μόνο το στοίχημα του ποταμού που τον καθιέρωσε αγαπημένο δήμαρχο των Παριζιάνων. Τα προγράμματα στήριξης ηλικιωμένων, ατόμων με ειδικές ανάγκες και ανύπαντρων μητέρων, το πρόγραμμα Motocrotte για την καθαριότητα των δρόμων, και τα κίνητρα που παρείχε στις επιχειρήσεις για να μείνουν στο Παρίσι, έπαιξαν κι αυτά τον ρόλο τους. Βέβαια, δεν φτάνεις στην κορυφή της λαοφιλίας χωρίς να αποκτήσεις και μερικούς εχθρούς, οι οποίοι να σε κατηγορούν για λαϊκισμό και πελατειακές πολιτικές. Όπως και αν έχει, ο Σιράκ διατήρησε την θέση του Δημάρχου των Παρισίων έως το 1995, όταν αποφάσισε να θέσει για τρίτη φορά (η πρώτη ήταν το 1981, η δεύτερη το 1988) υποψηφιότητα για την Γαλλική Προεδρία.

…Στην Προεδρία
 
Ο Ζακ Σιράκ διατέλεσε Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας από το 1995 έως το 2007, γεγονός που τον καθιστά τον δεύτερο μακροβιότερο Πρόεδρο της Γαλλίας μετά τον Φρανσουά Μιτεράν.

Η υπόσχεση να γεφυρώσει το κοινωνικό χάσμα ήταν, σύμφωνα με τους πολιτικούς αναλυτές, εκείνη που του χάρισε την πρώτη συντριπτική νίκη στις Προεδρικές Εκλογές του 1995 –η δεύτερη ήταν απέναντι σε έναν μάλλον απίθανο αντίπαλο, τον ακροδεξιό Ζαν-Μαρί Λεπέν, το 2001. Η εσωτερική πολιτική του περιελάμβανε χαμηλότερους φόρους, κατάργηση του ελέγχου των τιμών, ιδιωτικοποιήσεις επιχειρήσεων και βαριές ποινές για εγκληματίες και τρομοκράτες.

Πολιτικές όπως η καταγγελία του πολέμου στο Ιράκ κατά τη διάρκεια της προεδρίας του έτυχαν κοινής αποδοχής και εκτόξευσαν την δημοτικότητά του ακόμα περισσότερο, εξισορροπώντας το πολιτικό κόστος των μέτρων λιτότητας και του ανασχηματισμού των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων που εξήγγειλε ο Πρωθυπουργός του Αλέν Ζιπέ (και τα οποία τελικά οδήγησαν στην απομάκρυνση του τελευταίου) αλλά και των πυρηνικών δοκιμών στον Ειρηνικό Ωκεανό στην αρχή της Προεδρίας του.

Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια αυτής της ιστορίας είναι ότι το 1950, ο 18χρονος τότε Σιράκ, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας, είχε υπογράψει την Έκκληση της Στοκχόλμης για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων, γεγονός που δεν χαροποίησε καθόλου τους Αμερικανούς που εξέτασαν την πρώτη του αίτηση για την έκδοση βίζας. Ένα χρόνο μετά την πυρηνική δοκιμή στα Μουρουρόα, την 1η Φεβρουαρίου του 1996, ο Σιράκ υπογράφει και πάλι την Συμφωνία Απαγόρευσης όλων των Πυρηνικών Δοκιμών και δηλώνει ότι η Γαλλία έχει τελειώσει «μια για πάντα» με τις πυρηνικές δοκιμές.

Οι λαϊκοί ήρωες (δεν) είναι παντοτινοί
 
Η πτώση της δημοτικότητάς του ξεκίνησε όταν οι κατηγορίες για υπεξαίρεση δημόσιου χρήματος και παράνομη χρηματοδότηση του κόμματός του άρχισαν να βγαίνουν στην επιφάνεια τον Σεπτέμβριο του 2000. Η ραγδαία αύξηση του προϋπολογισμού του Προεδρικού Μεγάρου, Elysee Palace, επίσης, δεν χαροποίησε τους ψηφοφόρους του: ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Σιράκ απασχολούσε 963 εργαζόμενους, διπλασίασε τα προεδρικά αυτοκίνητα σε 61 (συν 7 scooter) και εκτόξευσε τον συνολικό budget του Προεδρικού Μεγάρου σε 90 εκατομμύρια ευρώ, από 43,7 εκατομμύρια προηγουμένως.

Η «συμφωνία με τον διάβολο», γνωστή και ως συμφωνία με τον Σαντάμ ή απλώς σκάνδαλο Οσιράκ, την οποία τα αμερικανικά μέσα επικαλέστηκαν για να απαντήσουν στην εναντίωσή του στον Πόλεμο του Ιράκ δεν βοήθησε στην βελτίωση της εικόνας του, παρά το γεγονός ότι ήταν αρκετά παλιά. Η ιστορία είχε, με λίγα λόγια, ως εξής: το 1975, μετά από πρόσκληση του Σαντάμ Χουσσεΐν, ο Σιράκ πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Βαγδάτη, και υπέγραψε συμφωνία η οποία παραχωρούσε σε γαλλικές πετρελαϊκές εταιρείες μια σειρά προνομίων, συν 23% του ιρακινού πετρελαίου. Μέρος της συμφωνίας ήταν η πώληση στο Ιράκ του γαλλικού πυρηνικού αντιδραστήρα Osirak MTR. Οι Ισραηλινοί βομβάρδισαν τον αντιδραστήρα στις 7 Ιουνίου του 1981, αλλά οι Αμερικάνοι δεν ξέχασαν ποτέ την «προδοσία».

Με την δημοτικότητά του τσακισμένη, ο Σιράκ βρέθηκε για τέταρτη φορά υποψήφιος για την Γαλλική Προεδρία το 2002. Κι ενώ όλοι περίμεναν ο πρώτος γύρος να φέρει απέναντί του τον τότε Πρωθυπουργό Λιονέλ Ζοσπέν, ο ακροδεξιός Ζαν-Μαρί Λεπέν του Εθνικού Μετώπου νίκησε τον Ζοσπέν με διαφορά διακοσίων χιλιάδων ψήφων. Κάπως έτσι, τις δεκατέσσερις ημέρες που μεσολάβησαν ανάμεσα στους δύο γύρους, οι Γάλλοι κατέκλυσαν τους δρόμους διαδηλώνοντας με πλακάτ που έγραφαν «ψηφίστε τον απατεώνα, όχι τον φασίστα» και «ψηφίστε με μανταλάκι στη μύτη». Και ο «απατεώνας» κέρδισε τις εκλογές, αλλά έχασε ακόμα περισσότερο σε δημοτικότητα: δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2005 έδειξε πως μόνο το 32% των Γάλλων ενέκριναν τον Σιράκ, και ο Economist έγραψε πως «πρόκειται για τον λιγότερο δημοφιλή πρόεδρο στην ιστορία της πέμπτης δημοκρατίας».

Η Ιστορία, όμως, είναι γεμάτη ανατροπές. Πέντε χρόνια αργότερα, και τρία χρόνια αφού έχει αποσυρθεί το 2007, η νέα δημοσκόπηση που αναφέραμε στην αρχή του κειμένου τον ανακηρύσσει πανηγυρικά τον πιο αξιοθαύμαστο πολιτικό στην γαλλική ιστορία. Με ή χωρίς τα δύο χρόνια φυλάκισης με αναστολή.