Τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη και γιατί μετράει περισσότερο από το IQ στις σχέσεις

Για δεκαετίες, η κοινωνία μας είχε αγκαλιάσει την ιδέα ότι η ακαδημαϊκή επιτυχία και η επαγγελματική καταξίωση αποτελούν αποκλειστικό προνόμιο όσων διαθέτουν υψηλό δείκτη ευφυΐας, γνωστό ευρέως ως IQ. Τα τεστ, η ικανότητα επίλυσης σύνθετων μαθηματικών γρίφων και η απομνημόνευση πληροφοριών θεωρούνταν τα μοναδικά μέτρα αξιολόγησης του ανθρώπινου δυναμικού.

Ωστόσο, η καθημερινή πραγματικότητα και οι ανθρώπινες απογοητεύσεις έρχονται συχνά να ανατρέψουν αυτή τη μονοδιάστατη θεώρηση. Πόσες φορές άλλωστε δεν έχεις συναντήσει εξαιρετικά ευφυείς ανθρώπους που αποτυγχάνουν παταγωδώς να διατηρήσουν μια υγιή σχέση, να συνδεθούν συναισθηματικά με τους γύρω τους ή να διαχειριστούν τις προσωπικές τους κρίσεις;

Η απάντηση σε αυτή την αντίφαση βρίσκεται σε μια άλλη, εξίσου σημαντική διάσταση της ανθρώπινης φύσης, δηλαδή τη συναισθηματική νοημοσύνη, γνωστή ως EQ.

Ο ορισμός και οι πυλώνες της συναισθηματικής νοημοσύνης

Ο όρος της συναισθηματικής νοημοσύνης διατυπώθηκε επιστημονικά στα μέσα της δεκαετίας του 90' από τους ψυχολόγους Τζον Μάγιερ και Πίτερ Σαλόβεϊ, ενώ έγινε παγκοσμίως γνωστός μέσα από τα έργα του Ντάνιελ Γκόλμαν. Η συναισθηματική νοημοσύνη ορίζεται ως η ικανότητα να αναγνωρίζεις, να κατανοείς και να διαχειρίζεσαι τα δικά σου συναισθήματα, καθώς επίσης και να αντιλαμβάνεσαι, να ερμηνεύεις και να επηρεάζεις τα συναισθήματα των άλλων.

Το μοντέλο του EQ βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες που αλληλοεπιδρούν συνεχώς. Ο πρώτος πυλώνας είναι η αυτοεπίγνωση, δηλαδή η ικανότητα να αναγνωρίζεις τι αισθάνεσαι τη στιγμή που το αισθάνεσαι και να κατανοείς πώς τα συναισθήματά σου επηρεάζουν τη συμπεριφορά σου. Ο δεύτερος πυλώνας είναι η αυτοδιαχείριση, η οποία αφορά τον έλεγχο των παρορμήσεων και την προσαρμοστικότητα στις αλλαγές.

Ο τρίτος πυλώνας είναι η κοινωνική επίγνωση, με κυριότερη έκφανσή της την ενσυναίσθηση, την ικανότητα δηλαδή να μπαίνεις στα παπούτσια του άλλου. Τέλος, ο τέταρτος πυλώνας περιλαμβάνει τη διαχείριση των σχέσεων, δηλαδή την ικανότητα επίλυσης συγκρούσεων, επικοινωνίας και ηγεσίας.

Γιατί το EQ μετράει περισσότερο από το IQ στις διαπροσωπικές σχέσεις

Ενώ το IQ σε βοηθά να αναλύσεις δεδομένα, να περάσεις εξετάσεις ή να λύσεις τεχνικά προβλήματα, οι ανθρώπινες σχέσεις οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι βασίζονται στο συναίσθημα.

Σύμφωνα με μακροχρόνιες ψυχολογικές έρευνες γύρω από την επιτυχία των σχέσεων και την ψυχική υγεία, ο δείκτης IQ ευθύνεται μόλις για περίπου δέκα έως είκοσι τοις εκατό της επιτυχίας στη ζωή ενός ανθρώπου, ενώ το υπόλοιπο 80% αποδίδεται σε παράγοντες που σχετίζονται με την κοινωνική και συναισθηματική νοημοσύνη.

Όταν βρίσκεσαι σε μια ερωτική, φιλική ή επαγγελματική σχέση, αυτό που καθορίζει την ποιότητά της είναι η ικανότητά του/ης συντρόφου σου να ακούει ενεργητικά, να αναγνωρίζει πότε πληγώνεσαι και να διαχειρίζεται τον θυμό του χωρίς να σε προσβάλλει κι όχι να λύνει εξισώσεις ή να θυμάται τις υποσημειώσεις πανεπιστημιακών βιβλίων.

Τα άτομα με υψηλό EQ διαθέτουν την ικανότητα να αποτρέπουν τις μικρές παρεξηγήσεις πριν αυτές μετατραπούν σε καταστροφικές συγκρούσεις. Αντί να αντιδρούν με αμυντικότητα ή επίθεση όταν έρχονται αντιμέτωποι με μια διαφωνία, μπορούν να αποκωδικοποιήσουν την υποκείμενη ανασφάλεια ή τον φόβο του άλλου, προσφέροντας ασφάλεια και κατανόηση.

Η δύναμη της ενσυναίσθησης και η διαχείριση των συγκρούσεων

Στον πυρήνα κάθε βαθιάς σύνδεσης βρίσκεται η ενσυναίσθηση. Η συναισθηματική νοημοσύνη σου επιτρέπει να δεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια του άλλου, ακόμη κι όταν διαφωνείς μαζί του. Όταν ο σύντροφος ή ο φίλος σου εκφράζει παράπονα, ένα άτομο με χαμηλό EQ τείνει να υπερασπίζεται τον εαυτό του, να ακυρώνει τα συναισθήματα του συνομιλητή του και να μετατρέπει τη συζήτηση σε πεδίο μάχης.

Αντίθετα, η αυξημένη συναισθηματική νοημοσύνη σου δίνει τη δυνατότητα να παραμερίσεις προσωρινά το δικό σου «εγώ» και να επικεντρωθείς στο συναίσθημα που προκάλεσε την αντίδραση.

Στατιστικά στοιχεία από έρευνες σε ζευγάρια δείχνουν ότι η ικανότητα αναγνώρισης της συναισθηματικής κατάστασης του άλλου κατά τη διάρκεια μιας λογομαχίας αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της μακροβιότητας της σχέσης.

Τα ζευγάρια που διαθέτουν υψηλό επίπεδο συναισθηματικής επικοινωνίας λοιπόν, επιλύουν τις διαφορές τους γρηγορότερα, νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια και διατηρούν υψηλά επίπεδα οικειότητας σε βάθος χρόνου.

Μπορείς να αναπτύξεις τη συναισθηματική σου νοημοσύνη;

Το πιο αισιόδοξο στοιχείο σχετικά με τη συναισθηματική νοημοσύνη είναι ότι, σε αντίθεση με το κλασικό IQ που παραμένει σχεδόν σταθερό καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής, το EQ μπορεί να καλλιεργηθεί, να εξελιχθεί και να βελτιωθεί σε οποιαδήποτε ηλικία.

Απαιτείται ωστόσο συνειδητή προσπάθεια και εξάσκηση. Ξεκίνα λοιπόν δίνοντας μεγαλύτερη προσοχή στις δικές σου συναισθηματικές αντιδράσεις, ειδικά όταν νιώθεις θυμό ή απογοήτευση, αναρωτήσου τι ακριβώς πυροδότησε αυτό το συναίσθημα αντί να ξεσπάσεις αυτόματα.

Εξάσκησε επίσης την ενεργητική ακρόαση, ακούγοντας τους άλλους χωρίς να σκέφτεσαι ήδη τι θα απαντήσεις. Φρόντισε ακόμη να καλλιεργήσεις την ικανότητα της αυτοκριτικής και ζήτα ανατροφοδότηση από τους ανθρώπους που σε αγαπούν.

Επενδύοντας στη συναισθηματική σου νοημοσύνη, χτίζεις ουσιαστικά γέφυρες εμπιστοσύνης, αγάπης και ουσιαστικής συνύπαρξης που αντέχουν στον χρόνο για αυτό και η σχέση σου θα σε ευγνωμονεί μελλοντικά.