Η Θεσσαλία απειλείται με συχνότερες και εντονότερες ξηρασίες τις επόμενες δεκαετίες, καθώς η κλιματική αλλαγή και η υπεράντληση πιέζουν τα υδάτινα αποθέματα.
γράφει:
Σε μια εικόνα που παραπέμπει όλο και περισσότερο σε έρημο Σαχάρα κινδυνεύει να μετατραπεί η Θεσσαλία τις επόμενες δεκαετίες, εάν δεν ληφθούν εγκαίρως σοβαρά και ουσιαστικά μέτρα για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Τα στοιχεία των μελετών του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για το θεσσαλικό διαμέρισμα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: τα επεισόδια ξηρασίας αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά, με τη συχνότητά τους να εκτιμάται ότι σχεδόν θα διπλασιαστεί την περίοδο 2070-2100. Παράλληλα, τα φαινόμενα προβλέπεται να γίνουν εντονότερα, να διαρκούν περισσότερο και να επηρεάζουν ολοένα μεγαλύτερες εκτάσεις.
Τα ευρήματα προέρχονται από ευρύτερη ερευνητική εργασία που πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών. Η έρευνα καταγράφει, μεταξύ άλλων, σημαντική επιδείνωση της δριμύτητας της ξηρασίας για την περίοδο 2070-2100, ανεξάρτητα από το ποιο από τα δύο κοινωνικοοικονομικά σενάρια κλιματικής αλλαγής εξετάζεται. Με άλλα λόγια, οι μικρές και μέτριες τιμές ξηρασίας αναμένεται σταδιακά να δώσουν τη θέση τους σε πολύ υψηλότερες και πιο επικίνδυνες τιμές.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την κλιματική αλλαγή. Πρόσφατη μελέτη για τα υδατικά αποθέματα της Θεσσαλίας, όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νικήτας Μυλόπουλος, καταδεικνύει ότι εδώ και δεκαετίες το υδατικό δυναμικό της περιοχής υφίσταται τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση στη χώρα, κυρίως εξαιτίας των αυξημένων αναγκών για άρδευση.
Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε σοβαρή διατάραξη του υδατικού ισοζυγίου σε μεγάλο μέρος του υδατικού διαμερίσματος, προκαλώντας σημαντικές περιβαλλοντικές αλλά και οικονομικές επιπτώσεις. Η συνεχής άντληση έχει συμβάλει στην εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα, ενώ την ίδια στιγμή έχουν μειωθεί αισθητά και οι παροχές του Πηνειού ποταμού. Πρόκειται για ένα σύνθετο περιβαλλοντικό και αναπτυξιακό ζήτημα, το οποίο απαιτεί άμεση και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, και ειδικότερα τον Ιούνιο, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία οι καλλιέργειες χρειάζονται τις μεγαλύτερες ποσότητες νερού, την ώρα που τα διαθέσιμα αποθέματα περιορίζονται σημαντικά, δημιουργώντας μια ολοένα πιο δύσκολη εξίσωση για τον αγροτικό κόσμο.
Ενδεικτική της σοβαρότητας του φαινομένου είναι και η μελέτη των μετεωρολογικών ξηρασιών στη Θεσσαλία, σύμφωνα με την οποία το επεισόδιο ξηρασίας του 1989-1990 είχε περίοδο επαναφοράς άνω των 80 ετών και επηρέασε περισσότερο από το 50% της συνολικής έκτασης της περιοχής. Ιδιαίτερα έντονα ήταν τα φαινόμενα στη δυτική ορεινή Θεσσαλία, από όπου πηγάζει ο Πηνειός και αρκετοί από τους σημαντικότερους παραποτάμους του.
Οι παρατεταμένες συνθήκες ξηρασίας είχαν άμεσες συνέπειες στη γεωργική παραγωγή, περιορίζοντας τις αρδευόμενες καλλιεργούμενες εκτάσεις και οδηγώντας σε χαμηλότερες αποδόσεις. Ταυτόχρονα, η αυξημένη ανάγκη άντλησης νερού επιβάρυνε ακόμη περισσότερο τόσο τα υπόγεια όσο και τα επιφανειακά υδάτινα αποθέματα.
Στην εξίσωση προστέθηκε και η ανεξέλεγκτη άντληση νερού. Η διάνοιξη γεωτρήσεων στο καρστικό σύστημα, σε συνδυασμό με τις μεγάλες ποσότητες νερού που αντλούνται κυρίως κατά τους θερινούς μήνες από ιδιωτικές γεωτρήσεις, επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση και άσκησε πρόσθετη πίεση στα ήδη επιβαρυμένα υδατικά συστήματα της Θεσσαλίας.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, η ξηρασία αποτελεί ένα σύνθετο και ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο, το οποίο μπορεί να πάρει διαφορετικές μορφές ανάλογα με την παράμετρο που χρησιμοποιείται για την καταγραφή της, αλλά και με τα ιδιαίτερα κλιματικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Σε αντίθεση με άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες και οι καταιγίδες, η ξηρασία εξελίσσεται συνήθως σε μεγαλύτερο χρονικό βάθος. Συνδέεται με παρατεταμένες περιόδους κατά τις οποίες η διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες μιας περιοχής, με τις επιπτώσεις της να συσσωρεύονται σταδιακά και να γίνονται όλο και πιο έντονες.
Το όριο που καθορίζει πότε μια κατάσταση χαρακτηρίζεται ως ξηρασία δεν είναι ίδιο παντού, καθώς εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες κάθε περιοχής. Για αυτό και η αξιολόγηση του φαινομένου δεν περιορίζεται απλώς στην εμφάνισή του. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η μορφή και ο τύπος της ξηρασίας, αλλά και τρία βασικά χαρακτηριστικά της: η δριμύτητα, η διάρκεια και η έκταση που καταλαμβάνει.
Για τη Θεσσαλία, ο συνδυασμός αυτών των παραμέτρων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η περιοχή βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με έντονες πιέσεις στους διαθέσιμους υδάτινους πόρους. Η προοπτική συχνότερων, πιο παρατεταμένων και εντονότερων επεισοδίων ξηρασίας καθιστά τη βιώσιμη διαχείριση του νερού όχι απλώς περιβαλλοντική προτεραιότητα, αλλά κρίσιμο ζήτημα για τη γεωργία, την οικονομία και το μέλλον ολόκληρης της Θεσσαλίας.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ/ΜΠΕ
