Μπορείς να πάθεις ηλίαση ενώ κάθεσαι κάτω από ομπρέλα;

Έχεις πιάσει την καλύτερη θέση κάτω από την ομπρέλα, ο ήλιος δεν ακουμπά ούτε το δαχτυλάκι του ποδιού σου και θεωρείς ότι είσαι απολύτως ασφαλής. Κι όμως, ύστερα από μερικές ώρες αρχίζει ο πονοκέφαλος, έρχεται η ζαλάδα, σε πιάνει ανακατωσούρα και ξαφνικά η ξαπλώστρα μοιάζει βάρκα που ήταν μόνη της σε θάλασσα γαλάζια. Τι σου συμβαίνει;

Ναι, μπορείς να πάθεις ηλίαση κάτω από την ομπρέλα

Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούμε συχνά τη λέξη «ηλίαση» για διάφορες καταστάσεις που προκαλούνται από την παρατεταμένη παραμονή στη ζέστη. Ιατρικά, συνήθως μιλάμε για θερμική εξάντληση και, στη σοβαρότερη μορφή της, για θερμοπληξία.

Για να εμφανιστούν, δεν είναι απαραίτητο να πέφτει ο ήλιος απευθείας πάνω στο κεφάλι σου. Αρκεί το σώμα σου να δέχεται περισσότερη θερμότητα από όση μπορεί να αποβάλει. Αυτό μπορεί να συμβεί κάτω από μια ομπρέλα όταν η θερμοκρασία του αέρα είναι πολύ υψηλή, υπάρχει υγρασία, δεν φυσάει, παραμένεις για ώρες στην παραλία ή δεν πίνεις αρκετά υγρά.

Η σκιά μειώνει σημαντικά την άμεση έκθεσή σου στον ήλιο και μπορεί να κάνει αισθητή διαφορά στη θερμική επιβάρυνση. Δεν εξαφανίζει, όμως, τη ζέστη του περιβάλλοντος. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η παραμονή στη σκιά είναι βασικό μέτρο προστασίας, αλλά συνιστά επίσης να αποφεύγουμε τη δραστηριότητα τις θερμότερες ώρες και να περνάμε μέρος της ημέρας σε πραγματικά δροσερό χώρο.

Τι ακριβώς κάνει η ομπρέλα και τι δεν κάνει;

Η ομπρέλα μπλοκάρει μεγάλο μέρος της άμεσης ηλιακής ακτινοβολίας και κρατά το σώμα και το κεφάλι σου μακριά από το ανελέητο καλοκαιρινό γκριλ. Δεν λειτουργεί, όμως, σαν κλιματιστικό.

Η καυτή άμμος, οι γύρω επιφάνειες και ο αέρας συνεχίζουν να εκπέμπουν θερμότητα. Αν η παραλία είναι απάνεμη και η υγρασία υψηλή, ο ιδρώτας εξατμίζεται δυσκολότερα, με αποτέλεσμα το σώμα να μην ψύχεται αποτελεσματικά. Πρόσθεσε σε αυτά ένα μεσημεριανό με βαριά φαγητά, μερικές μπίρες, ελάχιστο νερό και τέσσερις συνεχόμενες ώρες στην ξαπλώστρα και έχεις μια αρκετά καλή συνταγή θερμικής εξάντλησης.

Επίσης, η σκιά της ομπρέλας δεν σε προστατεύει πλήρως από την υπεριώδη ακτινοβολία. Μέρος της ακτινοβολίας φτάνει στο δέρμα διάχυτο από τον ουρανό ή ανακλάται στην άμμο και στο νερό. Σε κλινική μελέτη, ούτε η ομπρέλα ούτε το αντηλιακό από μόνα τους απέτρεψαν όλα τα ηλιακά εγκαύματα.

Με δυο λόγια, ακόμα και κάτω από την ομπρέλα εξακολουθείς να χρειάζεσαι αντηλιακό, καπέλο, νερό και προσοχή στο πόσες ώρες περνάς στην παραλία.

Ποια είναι τα σημάδια της θερμικής εξάντλησης;

Τα συμπτώματα μπορεί να ξεκινήσουν ύπουλα, ειδικά όταν κάθεσαι ακίνητος/η και δεν αντιλαμβάνεσαι πόσο έχει ζοριστεί ο οργανισμός σου. Πρόσεξε ιδιαίτερα αν εμφανίσεις:

• Έντονη εφίδρωση
• Πονοκέφαλο
• Ζάλη ή τάση λιποθυμίας
• Αδυναμία και ασυνήθιστη κόπωση
• Ναυτία ή εμετό
• Μυϊκές κράμπες
• Έντονη δίψα
• Γρήγορη αναπνοή ή ταχυκαρδία
• Ωχρό, υγρό και κολλώδες δέρμα

Η θερμική εξάντληση συνήθως βελτιώνεται αν μεταφερθείς σε δροσερό χώρο, ξαπλώσεις, δροσιστείς και πιεις υγρά. Αν, όμως, δεν αρχίσεις να συνέρχεσαι μέσα σε περίπου 30 λεπτά, η κατάσταση μπορεί να έχει εξελιχθεί σε θερμοπληξία και χρειάζεσαι επείγουσα ιατρική αντιμετώπιση.

Πότε μιλάμε για επείγον περιστατικό;

Η θερμοπληξία είναι η βαριά εκδοχή του προβλήματος –όταν λέμε βαριά, εννοούμε δυνητικά θανατηφόρα. Τα ανησυχητικά σημάδια περιλαμβάνουν σύγχυση, αποπροσανατολισμό, δυσκολία στον συντονισμό των κινήσεων, σπασμούς, απώλεια συνείδησης, πολύ υψηλή θερμοκρασία σώματος και δέρμα που μπορεί να είναι καυτό, με ή χωρίς εφίδρωση.

Σε αυτή την περίπτωση καλείς αμέσως το 112 και προσπαθείς να δροσίσεις το άτομο μέχρι να φτάσει βοήθεια. Το μεταφέρεις σε σκιερό ή κλιματιζόμενο χώρο, αφαιρείς τα περιττά ρούχα και δροσίζεις το δέρμα με νερό, βρεγμένες πετσέτες, αέρα ή παγοκύστες τυλιγμένες σε ύφασμα στις μασχάλες και τον λαιμό. Δεν δίνεις υγρά σε άνθρωπο που δεν έχει πλήρως τις αισθήσεις του.

Τι να κάνεις μόλις αισθανθείς ότι κάτι δεν πάει καλά

Σήκω από την ξαπλώστρα και πήγαινε σε κλειστό, δροσερό χώρο, αν υπάρχει διαθέσιμος. Η σκιά της ίδιας ομπρέλας μπορεί να μην αρκεί, ιδιαίτερα αν η ζέστη είναι αποπνικτική.

Ξάπλωσε με τα πόδια ελαφρώς ανασηκωμένα, χαλάρωσε ή αφαίρεσε περιττά ρούχα και βάλε δροσερό νερό στο πρόσωπο, στον αυχένα και στις μασχάλες. Πιες μικρές, συχνές γουλιές νερό ή κάποιο ρόφημα με ηλεκτρολύτες, εφόσον είσαι ξύπνιος/α και δεν κάνεις εμετό. Απόφυγε αλκοόλ και έντονη δραστηριότητα για το υπόλοιπο της ημέρας.

Αν τα συμπτώματα επιμένουν, χειροτερεύουν ή έχεις κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας, χρειάζεται ιατρική συμβουλή.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Θερμική εξάντληση μπορεί να πάθει οποιοσδήποτε, αλλά πιο ευάλωτοι είναι οι ηλικιωμένοι, τα μωρά και τα μικρά παιδιά, οι έγκυες, καθώς και οι άνθρωποι με καρδιαγγειακά, αναπνευστικά ή άλλα χρόνια νοσήματα. Αυξημένο κίνδυνο μπορεί να αντιμετωπίζουν και όσοι λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν την εφίδρωση, την ενυδάτωση ή τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος.

Επιβαρυντικοί παράγοντες είναι επίσης η κατανάλωση αλκοόλ, η αφυδάτωση, η έλλειψη ύπνου, η έντονη άσκηση και η απότομη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες προτού προλάβει ο οργανισμός να προσαρμοστεί.