Το Athens Facades μαζεύει στο Instagram όλη την αθηναϊκή ομορφιά

Αθηναϊκές προσόψεις. Μικρές ιστορίες αποτυπωμένες σε αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες, σε ενδιαφέροντα μπαλκόνια, σε κτίρια που έχει γράψει πάνω τους η πατίνα του χρόνου.

Έχουμε ιδιάζουσα σχέση οι Αθηναίοι με την πόλη μας. Την προσφιλή μας γκρίνια για την γκριζάδα της αντισταθμίζει η επιτυχία σελίδων αφιερωμένων στην ομορφιά της. Να, το Athens Facades για παράδειγμα: Μια από τις δημοφιλέστερες σελίδες του ελληνικού Instagram, κοντεύει τα 7.000 μέλη.

Η δημιουργός του, Ελπίδα Σπύρου, είναι αρχιτέκτονας μηχανικός, ιδρύτρια του αρχιτεκτονικού γραφείου hope architecture, με έδρα την Αθήνα και τα Χανιά. Το 2016 δημιούργησε το athensfacades, έναν λογαριασμό στο Instagram αφιερωμένο στην ανάδειξη και τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς των αθηναϊκών προσόψεων.

Έκτοτε έχει φωτογραφίσει και καταγράψει περισσότερα από 10.000 κτίρια, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη χαρτογράφηση και προβολή του αρχιτεκτονικού πλούτου της πόλης. Η ίδια είναι μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής του OpenHouseAthens, της διεθνούς δράσης που προωθεί τη γνωριμία του ευρέος κοινού με την αρχιτεκτονική, ενώ διατελεί και Αντιπρόεδρος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Χανίων.

Μιλήσαμε μαζί της για την Αθήνα που αφηγείται την ιστορία της μέσα από τα κτίριά της, για τις αγαπημένες της γειτονιές, για την γοητεία που έχει η φθορά, και για το πώς οι πολυκατοικίες μπορούν να κάνουν την έκπληξη και να νικήσουν, σε έναν άτυπο αγώνα, τα νεοκλασικά.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το Athens Facades;
Πάντα μου άρεσε ο τρόπος που η Αθήνα αφηγείται την ιστορία της μέσα από τα κτίριά της. Ως αρχιτέκτονας, συνειδητοποίησα ότι οι προσόψεις λειτουργούν σαν ένα ανοιχτό αρχείο της πόλης, αποκαλύπτοντας διαφορετικές εποχές, αισθητικές τάσεις και τρόπους ζωής. Το Athens Facades ξεκίνησε αρκετά αυθόρμητα το 2016, ως μια προσπάθεια να καταγράψω φωτογραφικά αυτή τη διαρκή συνομιλία της πόλης με τον χρόνο.

Σήμερα, ύστερα από δέκα χρόνια φωτογραφικής έρευνας, το αρχείο μου εξακολουθεί να εμπλουτίζεται ενώ περιλαμβάνει πάνω από 10.000 κτίρια για τα περισσότερα από τα οποία διαθέτω τεκμηριωμένα ιστορικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία. Παράλληλα έχει εξελιχθεί και ως μέσο επικοινωνίας για ανθρώπους που αγαπούν την αρχιτεκτονική της Αθήνας.

Τι κάνει μια πρόσοψη ενδιαφέρουσα για σένα; Είναι η ομορφιά, η ιστορία, η λεπτομέρεια, η φθορά;
Μια όμορφη λεπτομέρεια, η ιστορία ενός κτιρίου ή ακόμη και η φθορά που έχει αποκτήσει με τον χρόνο μπορούν να τραβήξουν την προσοχή μου. Υπάρχουν όμως και φορές που με ενδιαφέρει απλώς να αποτυπώσω τον χαρακτήρα μιας περιοχής, ανεξάρτητα από το αρχιτεκτονικό ύφος ή την εποχή στην οποία ανήκουν τα κτίρια. Η φθορά συχνά με παρακινεί να φωτογραφίσω ένα κτίριο, γιατί αισθάνομαι ότι καταγράφω και διαφυλάσσω, έστω με έναν μικρό τρόπο, στοιχεία που ίσως χαθούν στο μέλλον. Παρ’ όλα αυτά, αυτό που εξακολουθεί να μου κεντρίζει περισσότερο το ενδιαφέρον είναι οι αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες. Είναι εκείνα τα στοιχεία που αποκαλύπτουν τη σκέψη πίσω από τον σχεδιασμό, την τεχνοτροπία μιας εποχής και πολλές φορές την ταυτότητα ολόκληρης της γειτονιάς.

Πόσο εύκολο είναι να βρεις πληροφορίες για τα κτίρια που ανεβάζεις; Υπάρχουν αρχεία, βιβλία, άνθρωποι που βοηθούν;
Προσπαθώ πάντα να διασταυρώνω τις πληροφορίες που συνοδεύουν μια δημοσίευση. Λόγω της επαγγελματικής μου ενασχόλησης με την αρχιτεκτονική βέβαια, έχω πρόσβαση σε αρκετή βιβλιογραφία και πηγές που με βοηθούν στην έρευνα. Όταν πρόκειται για πιο σύγχρονα κτίρια, αρκετές φορές επικοινωνώ και με τους ίδιους τους αρχιτέκτονες για να επιβεβαιώσω ή να συμπληρώσω πληροφορίες σχετικά με το έργο τους.

Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι πάντα εύκολο να βρεθούν πληροφορίες. Υπάρχουν πολλά κτίρια στην Αθήνα, ιδιαίτερα παλαιότερα ή λιγότερο γνωστά, για τα οποία δεν υπάρχει διαθέσιμη τεκμηρίωση.

Κάτι που βρίσκω ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι πολλές φορές η ίδια η κοινότητα της σελίδας λειτουργεί σαν μια μικρή ομάδα έρευνας. Έχει τύχει να ζητήσω πληροφορίες για κάποιο κτίριο μέσα από μια ανάρτηση και να λάβω σχεδόν αμέσως απαντήσεις από ανθρώπους που γνωρίζουν την ιστορία του, έχουν προσωπικές αναμνήσεις από αυτό ή μπορούν να με κατευθύνουν σε πηγές που δεν είχα εντοπίσει. Είναι από τις πιο ευχάριστες εκπλήξεις που μου έχει προσφέρει το Athens Facades και δείχνει πόσο μεγάλο ενδιαφέρον υπάρχει για την αρχιτεκτονική και την ιστορία της πόλης.

Έχεις αγαπημένη γειτονιά/ αρχιτέκτονα/ στυλ;
Αν έπρεπε να διαλέξω μια αγαπημένη γειτονιά, αυτή θα ήταν σίγουρα το Κουκάκι, η περιοχή όπου έζησα τα πρώτα χρόνια της ζωής μου. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει σημαντικά λόγω του gentrification και της τουριστικής ανάπτυξης, θεωρώ ότι έχει καταφέρει, σχεδόν μαγικά, να διατηρήσει μεγάλο μέρος του χαρακτήρα και της ταυτότητάς του. Εξακολουθεί να είναι μια γειτονιά με έντονη ζωή, ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική και πολλές μικρές ιστορίες κρυμμένες στους δρόμους της.

Όσο για τους αρχιτέκτονες, δυσκολεύομαι να ξεχωρίσω έναν συγκεκριμένο. Τρέφω απεριόριστο σεβασμό για συναδέλφους που έχουν το θάρρος να προτείνουν πρωτοπόρες ιδέες και να επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον χώρο. Ταυτόχρονα, εκτιμώ ιδιαίτερα τους αρχιτέκτονες που προσεγγίζουν ένα υπάρχον κτίριο με σεβασμό, ειδικά όταν πρόκειται για αποκαταστάσεις ή επανάχρηση. Θεωρώ πολύ σημαντικό να αναγνωρίζουν την αξία των στοιχείων που ήδη υπάρχουν και να προσπαθούν να διατηρήσουν τον χαρακτήρα και την ιστορία του κτιρίου, αντί να τα σβήνουν στο όνομα του καινούργιου.

Αντίστοιχα, δεν θα έλεγα ότι έχω ένα αγαπημένο αρχιτεκτονικό στυλ. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι η ποιότητα του σχεδιασμού και η ιστορία που αφηγείται κάθε κτίριο, ανεξάρτητα από την εποχή ή το ύφος στο οποίο ανήκει.

Υπάρχει κάποιο κτίριο που φωτογράφισες και μετά, ψάχνοντάς το, σε εξέπληξε η ιστορία του;
Η αλήθεια είναι ότι σχεδόν κάθε κτίριο με εκπλήσσει με κάποιον τρόπο. Κάθε έρευνα που κάνω μου αποκαλύπτει μια διαφορετική πτυχή της πόλης και συνήθως με κάνει να δω ένα κτίριο με εντελώς άλλο μάτι από αυτό που είχα όταν το φωτογράφισα.

Πρόσφατα, για παράδειγμα, εντόπισα ένα κτίριο στους πρόποδες του Λυκαβηττού, του οποίου η πρόσοψη μου τράβηξε αμέσως την προσοχή. Αρχικά με εντυπωσίασε το ίδιο το γεγονός ότι είχε κατασκευαστεί σε ένα τόσο δύσκολο σημείο, πάνω σε έναν δρόμο με πολύ μεγάλη κλίση. Όταν όμως άρχισα να ψάχνω περισσότερο το έργο και να μελετώ τα σχέδιά του, ανακάλυψα κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό. Οι αρχιτέκτονες είχαν καταφέρει να ενσωματώσουν στο σχεδιασμό έναν ειδικό ανελκυστήρα για εννέα αυτοκίνητα, μέσα σε ένα εξαιρετικά μικρό οικόπεδο.

Αυτές είναι οι στιγμές που μου θυμίζουν ότι πίσω από κάθε πρόσοψη κρύβεται μια ιστορία που δεν είναι πάντα ορατή με την πρώτη ματιά. Πολλές φορές αυτό που βλέπουμε από τον δρόμο είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι της αρχιτεκτονικής σκέψης, της εφευρετικότητας και των προκλήσεων που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν οι δημιουργοί του κτιρίου. 

 

 

 

View this post on Instagram

A post shared by Athens Facades (@athensfacades)

Ποια θεωρείς ότι είναι η πιο υποτιμημένη αρχιτεκτονικά γειτονιά της Αθήνας;
Θα έλεγα τις γειτονιές γύρω από την Ακαδημία Πλάτωνος και το Μεταξουργείο. Πρόκειται για περιοχές που συχνά μένουν εκτός του αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος που συγκεντρώνουν άλλες γειτονιές της Αθήνας, αλλά κρύβουν πραγματικούς θησαυρούς για όποιον αφιερώσει χρόνο να τις περπατήσει. Εκεί μπορεί κανείς να ανακαλύψει εξαιρετικά κτίρια, πολλά από τα οποία μοιάζουν να έχουν μείνει ξεχασμένα στον χρόνο, ενώ δυστυχώς αρκετά βρίσκονται και σε κατάσταση εγκατάλειψης.

Ιδιαίτερα η Ακαδημία Πλάτωνος διαθέτει ένα πολύ ενδιαφέρον αρχιτεκτονικό απόθεμα της μεταπολεμικής Αθήνας, με όμορφες μονοκατοικίες, μικρές πολυκατοικίες και εξαιρετικές λεπτομέρειες, όπως περίτεχνες σιδερένιες πόρτες και κιγκλιδώματα που δύσκολα συναντά κανείς σήμερα.

Έχουμε μάθει να λέμε την Αθήνα «άσχημη πόλη». Είναι δίκαιο αυτό ή απλώς δεν την παρατηρούμε αρκετά;
Νομίζω ότι η απάντηση βρίσκεται κάπου στη μέση. Η Αθήνα πράγματι κουβαλάει τις συνέπειες μιας συχνά άναρχης πολεοδομικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα κατά τον 20ό αιώνα, ενώ διαχρονικά ο δημόσιος χώρος δεν έλαβε την προσοχή που του άξιζε. Η έλλειψη πρασίνου σε πολλές περιοχές, τα στενά πεζοδρόμια, η οπτική ρύπανση και η απουσία ενός ενιαίου πολεοδομικού οράματος είναι στοιχεία που επηρεάζουν την εικόνα της πόλης.

Από την άλλη πλευρά, θεωρώ ότι συχνά αδικούμε την Αθήνα επειδή δεν την παρατηρούμε αρκετά. Περπατάμε βιαστικά και χάνουμε τις λεπτομέρειες που βρίσκονται γύρω μας, τις προσόψεις, τα νεοκλασικά που επιβιώνουν ανάμεσα στις πολυκατοικίες, τα εξαιρετικά δείγματα μοντέρνας αρχιτεκτονικής, τις μικρές εκπλήξεις που κρύβονται σχεδόν σε κάθε γειτονιά.

Για μένα, αυτή είναι και η ομορφιά της Αθήνας, η πολυπλοκότητα και οι αντιθέσεις της. Μπορεί να μη σε εντυπωσιάζει πάντα με την πρώτη ματιά, αλλά όσο περισσότερο την περπατάς και την παρατηρείς, τόσο περισσότερα ανακαλύπτεις. Και τελικά αυτός είναι και ο στόχος του Athens Facades, να δίνει μια αφορμή στον κόσμο να κοιτάξει την πόλη λίγο πιο προσεκτικά και, αν γίνεται, να μάθει κάτι καινούργιο για κτίρια που ίσως συναντά καθημερινά, χωρίς να τους δίνει ιδιαίτερη σημασία.

Ποια πρόσοψη έχει γίνει η πιο δημοφιλής στο Athens Facades και γιατί πιστεύεις ότι άρεσε τόσο;
Μία από τις πιο δημοφιλείς αναρτήσεις του Athens Facades ήταν η πρόσφατα ανανεωμένη πρόσοψη της κατοικίας Ξύδη στο Μετς. Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν πραγματικά εντυπωσιακή και νομίζω ότι αυτό οφείλεται σε διάφορους λόγους.

Αρχικά, πρόκειται για ένα κτίριο της δεκαετίας του ‘60 το οποίο βρίσκεται σε πολύ κεντρικό σημείο της πόλης, συγκεκριμένα στον λόφο του Αρδηττού δίπλα στο Παναθηναϊκό Στάδιο, οπότε σίγουρα πολλοί Αθηναίοι το έχουν δει ή περάσει από μπροστά του έστω και μία φορά. Παρ’ όλα αυτά, αρκετοί πιθανότατα δεν γνώριζαν ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα του Άρη Κωνσταντινίδη, μιας από τις πιο εμβληματικές μορφές της ελληνικής μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής.

Το συγκεκριμένο κτίριο αποτελούσε για χρόνια σημείο αναφοράς για τους αρχιτέκτονες, χωρίς όμως να είναι ιδιαίτερα γνωστό στο ευρύ κοινό. Φωτογραφίζοντάς το και παραθέτοντας παράλληλα ορισμένα βασικά στοιχεία για την ιστορία και τη σημασία του, φαίνεται πως δόθηκε η ευκαιρία σε αρκετό κόσμο να το δει με διαφορετικό μάτι. Σε αυτό συνέβαλε ασφαλώς και η εξαιρετική πρόσφατη αποκατάστασή του από την Κατερίνα Δασκαλάκη, η οποία το ανέδειξε με τον καλύτερο τρόπο.

 

 

 

View this post on Instagram

A post shared by Athens Facades (@athensfacades)

Και η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου: Νεοκλασικά ή πολυκατοικίες;
Θα κάνω την ανατροπή και θα πω πολυκατοικίες! Αν και αγαπώ τα νεοκλασικά και αναγνωρίζω την αρχιτεκτονική και ιστορική τους αξία, η αθηναϊκή πολυκατοικία είναι αυτή που με συναρπάζει περισσότερο. Κάθε πολυκατοικία είναι ένας μικρόκοσμος, μια μικρή κατακόρυφη γειτονιά όπου συνυπάρχουν άνθρωποι με διαφορετικές ηλικίες, συνήθειες και ιστορίες.

Όταν έχω τη δυνατότητα να φωτογραφίσω ολόκληρη μια πρόσοψη πολυκατοικίας, συχνά πιάνω τον εαυτό μου να παρατηρεί το κάθε μπαλκόνι ξεχωριστά. Πώς το έχει διαμορφώσει ο καθένας, τι φυτά έχει επιλέξει, ποια είναι κλειστά και ποια γεμάτα ζωή. Είναι σαν να διαβάζεις μικρά αποσπάσματα από την καθημερινότητα των κατοίκων χωρίς να τους γνωρίζεις.

Και κάπου εκεί αρχίζουν και οι σκέψεις. Γιατί τα μπαλκόνια δεν λειτουργούν σήμερα όπως παλιά; Γιατί βλέπουμε όλο και λιγότερες μεγάλες παρέες να κάθονται έξω τα καλοκαιρινά βράδια; Πώς έχει αλλάξει ο τρόπος που κατοικούμε και συνυπάρχουμε στην πόλη; Πέρα από την αρχιτεκτονική τους αξία, οι πολυκατοικίες με ενδιαφέρουν γιατί λένε ιστορίες για τους ανθρώπους που ζουν μέσα τους. Και οτιδήποτε με βάζει σε σκέψεις, συνήθως είναι αυτό που με τραβάει περισσότερο.