Πώς να πεις «όχι» σε κοινωνικές υποχρεώσεις που βαριέσαι να πας

Έχεις μόλις λάβει πρόσκληση για ποτό, τραπέζι, πάρτι, γενέθλια, reunion, γιορτή, γάμο τρίτου ξαδέρφου ή «χαλαρό μάζεμα» που ξέρεις ότι δεν θα είναι καθόλου χαλαρό. Από τη μία, χαίρεσαι που σε σκέφτηκαν. Από την άλλη, το μόνο που σκέφτεσαι είναι ο καναπές σου και να μη μιλήσεις σε άνθρωπο για τις επόμενες έξι ώρες.

Το καλό νέο είναι ότι δεν είσαι τέρας. Το ακόμα καλύτερο νέο είναι ότι, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Personality and Social Psychology, οι άνθρωποι τείνουμε να υπερεκτιμούμε το πόσο θα παρεξηγηθεί κάποιος όταν αρνηθούμε μια πρόσκληση. Nμίζουμε ότι ο άλλος θα στενοχωρηθεί, θα θυμώσει, θα το πάρει προσωπικά και θα μας βάλει στη μαύρη λίστα των κοινωνικά αχάριστων. Στην πράξη, όμως, οι περισσότεροι οικοδεσπότες δεν ενοχλούνται τόσο όσο φανταζόμαστε.

Άρα, πριν νιώσεις ότι με ένα «δεν μπορώ» γκρεμίζεις δεκαετίες φιλίας, πάρε μια ανάσα. Κατά πάσα πιθανότητα, ο άλλος έχει κι άλλα πράγματα να σκεφτεί πέρα από το αν θα εμφανιστείς εσύ στη μάζωξη της Παρασκευής.

Πες το νωρίς, όχι τελευταία στιγμή

Αν ξέρεις ότι δεν θες να πας, μην αφήσεις το μήνυμα στο «διαβάστηκε» μέχρι να ωριμάσει μέσα σου μια φανταστική δικαιολογία. Όσο περισσότερο καθυστερείς, τόσο πιο άβολο γίνεται και τόσο περισσότερο φαίνεται σαν να ψάχνεις τρόπο να ξεγλιστρήσεις.

Ένα απλό «Ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση, αλλά δεν θα μπορέσω ρε συ» είναι πολύ καλύτερο από τρεις μέρες σιωπής και μετά ένα βιαστικό «ωχ τώρα το είδα». Δεν χρειάζεται να απαντήσεις μέσα σε 14 δευτερόλεπτα, αλλά καλό είναι να μην το αφήσεις μέχρι την τελευταία στιγμή, ειδικά αν ο άλλος οργανώνει φαγητό, κρατήσεις ή αριθμό ατόμων.

Αν όντως δεν ξέρεις ακόμα τι θα κάνεις, μπορείς να πεις «Ακούγεται ωραίο, να δω λίγο το πρόγραμμά μου και σου λέω». Το σημαντικό είναι να επανέλθεις.

Μη φτιάχνεις ολόκληρο σενάριο

Όσο πιο περίπλοκη είναι η δικαιολογία, τόσο πιο ύποπτη ακούγεται. Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις ότι έχεις έναν μακρινό συγγενή που ήρθε από την Πάτρα, αλλά τελικά θα φύγει για Λαμία, εκτός αν χαλάσει το αυτοκίνητο του κουμπάρου του.

Οι αόριστες, ευγενικές φράσεις είναι συχνά πιο χρήσιμες και πιο τίμιες από τις ψεύτικες λεπτομέρειες. «Έχω ήδη κάτι εκείνη τη μέρα», «δεν θα μπορέσω να το κάνω αυτή τη φορά», «έχω μια υποχρέωση που δεν μπορώ να αλλάξω» αρκούν.

Το θέμα δεν είναι να πεις ψέματα. Το «δεν μπορώ» είναι ευγενικό. Το «βαριέμαι απίστευτα να έρθω» είναι ειλικρινές, αλλά δεν χρειάζεται πάντα η ειλικρίνεια.

Μην απολογείσαι σαν να έκανες έγκλημα

Πολλές φορές, από ενοχή, πέφτουμε στην παγίδα της υπερβολής. «Συγγνώμη, συγγνώμη, πραγματικά νιώθω απαίσια, είμαι ο χειρότερος άνθρωπος, δεν ξέρω πώς να επανορθώσω». Κάπου εκεί, η άρνηση γίνεται πιο βαριά από την ίδια την απουσία.

Δεν χρειάζεται να κάνεις τη μη προσέλευσή σου κεντρικό κοινωνικό γεγονός. Δύο προτάσεις είναι συνήθως αρκετές, μία για να πεις ότι δεν θα πας και μία για να δείξεις ότι εκτιμάς την πρόσκληση. Για παράδειγμα: «Σε ευχαριστώ πολύ που με σκέφτηκες, αλλά δεν θα μπορέσω να έρθω. Να περάσετε τέλεια και να τα πούμε σύντομα».

Αν θες να συνεχίσουν να σε καλούν, δείξ’ το

Υπάρχει μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στο «δεν μπορώ αυτή τη φορά» και στο «παρακαλώ μη με ξαναβάλετε ποτέ σε ομαδικό chat». Αν σε ενδιαφέρει ο άνθρωπος που σε κάλεσε και απλώς δεν έχεις όρεξη για τη συγκεκριμένη έξοδο, καλό είναι να το δείξεις.

Ένα «δεν θα τα καταφέρω αυτή τη φορά, αλλά θέλω πολύ να κανονίσουμε κάτι οι δυο μας μέσα στις επόμενες μέρες» αλλάζει τελείως τον τόνο. Δείχνει ότι δεν απορρίπτεις τον άνθρωπο, απλώς την περίσταση. Όταν δεν λες τίποτα, ο άλλος συμπληρώνει μόνος του την ιστορία. Και ο ανθρώπινος εγκέφαλος, ως γνωστόν, δεν είναι πάντα ο πιο ψύχραιμος σεναριογράφος.

Πρόσεξε τη βαρύτητα της περίστασης

Δεν είναι όλες οι κοινωνικές υποχρεώσεις ίδιες. Άλλο να μην πας σε ένα χαλαρό ποτό Τρίτη βράδυ και άλλο να μην πας στον γάμο ενός πολύ κοντινού σου φίλου. Όσο πιο σημαντικό είναι το γεγονός για τον άλλον, τόσο πιο προσεκτικά χρειάζεται να χειριστείς την άρνηση.

Για μικρές προσκλήσεις, μια σύντομη και ευγενική απάντηση φτάνει. Για μεγάλα γεγονότα, όπως γάμοι, βαφτίσεις, σημαντικά γενέθλια ή οικογενειακές στιγμές, χρειάζεται περισσότερη ευαισθησία. Εκεί δεν αρκεί πάντα το «έχω κάτι». Αν ο άλλος σε θεωρεί κοντινό του άνθρωπο, ίσως περιμένει μια πιο ειλικρινή εξήγηση, μια προσωπική επικοινωνία ή έστω έναν τρόπο να δείξεις ότι καταλαβαίνεις τη σημασία της ημέρας.

Μην μπερδεύεις την ξεκούραση με αντικοινωνικότητα

Ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ψέματα είναι ότι για να αγαπάς τους φίλους σου πρέπει να λες ναι σε όλα. Δεν ισχύει. Μπορείς να είσαι καλός φίλος και να μη θες να βγεις. Μπορείς να αγαπάς την παρέα σου και να χρειάζεσαι ένα βράδυ μόνος. Μπορείς να εκτιμάς την πρόσκληση και ταυτόχρονα να μη διαθέτεις την ενέργεια να φορέσεις τζιν, να ψάξεις πάρκινγκ και να κουτσομπολέψεις για το πώς πάει η δουλειά.

Η ανάγκη για ξεκούραση δεν είναι αγένεια. Αγένεια είναι να λες ναι ενώ ξέρεις ότι δεν θα πας, να ακυρώνεις πάντα τελευταία στιγμή ή να εξαφανίζεσαι χωρίς απάντηση.