Τα μικρότερα μικρά εκκλησάκια της Αθήνας και οι ιστορίες τους

Εκκλησάκια μικρά, με ονόματα ασυνήθιστα, που χωρούν λίγους ανθρώπους, και πολλές ιστορίες. Σφηνωμένες σε βράχους, κουρνιασμένες κάτω από κολώνες, μισοκρυμμένες μέσα σε αυλές που δύσκολα προσέχεις αν δεν ξέρεις πού να κοιτάξεις, αυτές είναι οι μικρότερες από τις μικρές εκκλησίες της Αθήνας, και οι ενδιαφέρουσες ιστορίες τους.

Ο Άη Γιάννης της Κολώνας

Βυζαντινό εκκλησάκι του 6ου αιώνα, στην οδό Ευριπίδου, αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Πήρε το όνομά του από την χαρακτηριστική κολώνα στο κέντρο του, που θα την έχεις πιθανότατα παρατηρήσει να εξέχει από την στέγη, και την οποία κληρονόμησε από τον αρχαίο ναό του Τοξάριδος, ήρωα και θεραπευτή στην αρχαιότητα, γνωστού για την ικανότητά του να γιατρεύει τον πυρετό. Οι Αθηναίοι, που υπέφεραν συχνά από ελονοσίες, έδεναν χρωματιστά νήματα στην βάση της κολώνας, για να τα λύσει ο Τοξάρις και να τους θεραπεύσει από την αρρώστια. Ο Άη Γιάννης ο Πρόδρομος είναι ο αντίστοιχος Τοξάρις, ο θεραπευτής της χριστιανικής παράδοσης.

Η Αγία Δύναμη

Ίσως το μικρότερο από τα μικρά εκκλησάκια της Αθήνας, φωλιασμένο κάτω από τις κολώνες που στηρίζουν το πρώην κτίριο του Υπουργείου Παιδείας στη γωνία των οδών Μητροπόλεως και Πεντέλης, χρονολογείται από τον 16ο αιώνα. Είναι μετόχι της Μονής Πεντέλης εξ ου και λέγεται και Μεντελίτισσα, αλλά και του Ροδακιού, από το όνομα της γειτονιάς του.

Έχει πολλές ενδιαφέρουσες ιστορίες, μεταξύ των οποίων εκείνη που μιλά για ένα σπίτι που επικοινωνεί υπόγεια με την εκκλησία, και στο οποίο ένας πυροτεχνίτης, ο Μαστροπαυλής (πρόγονος του Σπυρίδωνα Παυλίδη, ναι, αυτού με τη σοκολάτα) είχε το εργαστήριο πυρομαχικών του. Με το ξεκίνημα της Επανάστασης, οι Φιλικοί ζήτησαν από τον Μαστροπαυλή, ο οποίος ήταν ο επίσημος προμηθευτής του οθωμανικού στρατού, να κατασκευάσει βόλια και για τους Έλληνες, κι έτσι εκείνος δούλευε με αργούς ρυθμούς την ημέρα τις παραγγελίες των Οθωμανών και τα βράδια με εντατικούς εκείνες των επαναστατημένων Ελλήνων.

Ο Άη Δημήτρης ο Λουμπαρδιάρης

Το εκκλησάκι στους πρόποδες του Φιλοπάππου χτίστηκε τον 12ο αιώνα, στη θέση παλαιότερου που υπήρχε εδώ ήδη από τον 9ο. Αναπαλαιώθηκε πολλές φορές: Αυτό που βλέπεις σήμερα είναι η εκδοχή του 16ου αιώνα, ενώ κάποιες από τις τοιχογραφίες του χρονολογούνται από το 1735.

Το περίεργο όνομά του, που σημαίνει κανονιέρης, το πήρε από την ιστορία του 17ου αιώνα, η οποία θέλει τον Οθωμανό φρούραρχο της Ακρόπολης, Γιουσούφ Αγά, να ετοιμάζεται να κανονιοβολίσει από την Ακρόπολη με μια λουμπάρδα (μεγάλο κανόνι είναι αυτό) το εκκλησάκι, σκοτώνοντας τους συγκεντρωμένους Χριστιανούς, παραμονή της γιορτής του Αγίου Δημητρίου. Αντ’ αυτού, ένας κεραυνός πέφτει και χτυπά την πυριταδοποθήκη που στεγαζόταν στα Προπύλαια, σκοτώνοντας τον ίδιο τον Γιουσούφ Αγά και όλη την οικογένειά του, πλην μιας κόρης του που είχε χριστιανή μητέρα. Έτσι το εκκλησάκι σώθηκε, και ο Άη Δημήτρης πέρασε στην αθηναϊκή ιστορία ως βομβαρδιστής.

Ο Άγιος Ελισσαίος

Φωτό: Bon Flaneur

Γνωστό ως το εκκλησάκι στο οποίο έψελνε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο Άγιος Ελισσαίος χτίστηκε την οθωμανική περίοδο στην αυλή του αρχοντικού Χωματιανού-Λογοθέτη (τα περισσότερα εκκλησάκια της Αθήνας τότε ήταν ιδιωτικά). Σήμερα βρίσκεται μέσα στο Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού, έχοντας ξανανοίξει τις πόρτες του το 2005, μετά από χρόνια εγκατάλειψης αφότου υπέστη ζημιές κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής. Λειτουργεί κανονικά, δέκα φορές τον χρόνο.

Ο Άη Γιώργης του Βράχου

Η «είσοδος» στα Αναφιώτικα, το ολόλευκο εκκλησάκι του 17ου αιώνα στην οδό Στράτωνος πήρε το όνομά του από –το μάντεψες– τον βράχο της Ακρόπολης, στη βάση του οποίου είναι χτισμένο. Ανακατασκευάστηκε από τους Αναφιώτες μάστορες, οι οποίοι το βρήκαν σε κακή κατάσταση όταν ήρθαν εδώ να χτίσουν την απολύτως νησιώτικη γειτονιά τους.

Οι Άγιοι Ισίδωροι του Λυκαβηττού

Φωλιασμένοι μέσα στη σπηλιά του Λυκαβηττού, οι Άγιοι Ισίδωροι που βλέπεις σήμερα χτίστηκαν στη θέση παλαιότερου ναού, που κάηκε το 1929. Για την ίδρυση εκείνου, του αρχικού ναού, μια ιστορία αναφέρει πως μέσα στη σπηλιά βρέθηκαν τα οστά ασκητή που είχε κρεμασμένη στο στήθος του την εικόνα των Αγίων Ισιδώρων, και μια άλλη πως σε αυτή την ίδια σπηλιά συναντιούνταν για μελέτη και περισυλλογή δύο από τους τρεις ιεράρχες, ο Βασίλειος και ο Γρηγόριος, τα χρόνια των σπουδών τους στην Αθήνα.

Και μια ενδιαφέρουσα πληροφορία, από εκείνες που εξάπτουν την συλλογική αθηναϊκή φαντασία: Από το ιερό του ναού των Αγίων Ισιδώρων ξεκινά ένα υπόγειο πέρασμα που καταλήγει στο Γαλάτσι, και το οποίο χρησιμοποιούνταν κατά την παράδοση από τους χριστιανούς την οθωμανική περίοδο.