Γιατί οι μισθοί παραμένουν τόσο χαμηλοί ενώ οι εταιρείες θησαυρίζουν;

Το ερώτημα ακούγεται απλοϊκό, σχεδόν αυτονόητο: αφού οι εταιρείες δηλώνουν κέρδη, γιατί οι μισθοί δεν ανεβαίνουν; Η απάντηση, όμως, δεν είναι ούτε ηθική ούτε συναισθηματική.

Είναι ο καπιταλισμός ηλίθιε δομική και δεν χρειάζεται να απευθυνθείς σε οικονομολόγο για να στο εξηγήσει.

Οι μισθοί δεν μένουν χαμηλοί επειδή «δεν γίνεται αλλιώς». Μένουν χαμηλοί επειδή γίνεται. Και όσο γίνεται, κανείς δεν έχει σοβαρό λόγο να το αλλάξει.

Για μια επιχείρηση, ο μισθός είναι κόστος. Όχι επένδυση ή ανταμοιβή, όχι αναγνώριση. Απλό, καθαρό κόστος. Το κέρδος είναι ο στόχος και κάθε κόστος που μπορεί να μείνει στάσιμο χωρίς συνέπειες, μένει. Αν ο εργαζόμενος αντέχει, αν προσαρμόζεται, αν «κουτσά στραβά βγαίνει μωρέ», τότε το σύστημα διαβάζει αυτό ως επιτυχία. No shit Sherlock θα πεις, και θα έχεις δίκιο.

Σε χώρες όμως όπως η Ελλάδα, το πρόβλημα βαθαίνει γιατί η οικονομία στηρίζεται κυρίως σε δουλειές χαμηλής ή μέσης παραγωγικότητας. Όχι επειδή οι άνθρωποι δεν αξίζουν παραπάνω, αλλά επειδή οι ίδιες οι θέσεις είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να είναι εύκολα αντικαταστάσιμες.

Όταν η αγορά είναι γεμάτη ρόλους που μπορούν να καλυφθούν γρήγορα, χωρίς μακρά εκπαίδευση ή σπάνια γνώση, η πίεση για καλύτερες αμοιβές εξαφανίζεται. «Αν δε θες μεσιέ, θα βρούμε άλλον, τα λέγαμε». Δεν χρειάζεται να πληρώσεις περισσότερο για κάτι που ξέρεις ότι θα βρεις άμεσα αντικατάσταςση.

Εδώ μπαίνει και μια πιο υπόγεια, αλλά κρίσιμη πτυχή του σύγχρονου καπιταλισμού: η αποσύνδεση του μισθού από την κερδοφορία. Το ότι μια εταιρεία πηγαίνει καλύτερα δεν σημαίνει ότι οι εργαζόμενοί της θα βγάλουν και περισσότερα φράγκα. Οι δύο καμπύλες δεν συναντιούνται απαραίτητα. Το σύστημα λειτουργεί μια χαρά και με αυτή την «ασυμμετρία», αρκεί οι μέτοχοι και τα ανώτερα στρώματα να βλέπουν απόδοση και έσοδα στις τσέπες τους. Το υπόλοιπο κομμάτι της αλυσίδας καλείται απλώς να αντέξει.

That’s life που λένε και στα χωριά μας.

Κάπου εδώ εμφανίζεται και το αφήγημα της ατομικής ευθύνης: «να διεκδικείς», «να αλλάζεις δουλειά», «να πουλάς καλύτερα τον εαυτό σου». Όλα αυτά έχουν μια δόση αλήθειας, αλλά λειτουργούν συχνά ως βολικό άλλοθι. Όταν ολόκληροι κλάδοι έχουν χαμηλό μισθολογικό ταβάνι, η ατομική διαπραγμάτευση μοιάζει περισσότερο με παιχνίδι καρέκλας. Αλλάζεις θέση, όχι επίπεδο.

Το πιο ειρωνικό είναι ότι αυτό το μοντέλο παρουσιάζεται συχνά ως «ρεαλιστικό». Στην πράξη, όμως, είναι κοντόφθαλμο. Χαμηλοί μισθοί σημαίνουν χαμηλή κατανάλωση, χαμηλή ασφάλεια, χαμηλή προοπτική. Σημαίνουν εργαζόμενους που δεν σχεδιάζουν το μέλλον τους, απλώς επιβιώνουν. Κι όμως, το σύστημα συνεχίζει να λειτουργεί, γιατί δεν χρειάζεται ευημερία για να αποδώσει. Χρειάζεται μόνο αντοχή. Σαν τον Μαραθώνιο ένα πράγμα.

Ίσως, τελικά, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι γιατί οι μισθοί μένουν χαμηλοί, αλλά πόσο χαμηλά μπορούν να μείνουν πριν πάψει να «βγαίνει» όχι για τις εταιρείες, αλλά για την κοινωνία συνολικά.

Και αυτό, όσο κι αν δεν λέγεται φωναχτά ή για κάποιους προυχοντες φαίνεται «γραφικό», είναι κάτι που ο καπιταλισμός παραδοσιακά αφήνει για αργότερα.