Couch Surfing: Όλος ο κόσμος πάνω σε έναν καναπέ

της Ηρώς Κουνάδη

«Ξεκινήσαμε τον περασμένο Αύγουστο να γυρίσουμε την Ευρώπη με το αυτοκίνητο, αλλά στην πορεία ανακαλύψαμε πως ήταν πολύ πιο ενδιαφέρον να γνωρίζουμε ανθρώπους απ’ ότι μέρη. Όταν είδαμε το προφίλ σας είπαμε ξέχνα την Αθήνα, πάμε να γνωρίσουμε αυτά τα παιδιά» μου είπε η Άνια τη δεύτερη μέρα που τη φιλοξενούσα, μαζί με το Φρεντερίκο, ως τους πρώτους μου couch surfers, κάπου ανάμεσα σε πολωνέζικες συνταγές μαγειρικής, πορτογαλικές μουσικές, ελληνικούς φραπέδες και international σχέδια εξόδου για το βράδυ.

Δεν πρέπει να είχαν περάσει περισσότερες από δέκα ημέρες από τότε που έφτιαχνα το εν λόγω προφίλ και γινόμουν επίσημα υπερήφανο μέλος της κοινότητας των «Σέρφερ των Καναπέδων», χωρίς ομολογουμένως να ξέρω τι ακριβώς να περιμένω. Η ιδέα με ενθουσίαζε, μου ενέπνεε σεβασμό στο πρόσωπο των εμπνευστών της –με τον ίδιο τρόπο που μου εμπνέουν σεβασμό οι low cost αεροπορικές και το ΙΚΕΑ– αλλά η πλειοψηφία γνωστών και φίλων δε συμμεριζόταν τον ενθουσιασμό μου –για την ακρίβεια προσπαθούσε, και εν μέρει επιτύγχανε, να μου μεταδώσει μια επιφυλακτικότητα που ποτέ δε με χαρακτήριζε.

«Είναι η ψυχολογία του ξένου» θα σχολίαζε η Άνια λίγες μέρες αργότερα. «Ζεις για μερικές ημέρες με κάποιον που δεν έχεις ξαναδεί ποτέ στη ζωή σου, και πολλοί άνθρωποι έχουν την τάση να το φοβούνται αυτό. Σίγουρα, ποτέ δεν ξέρεις ποιος θα είναι ο άλλος. Εγώ, όμως, πιστεύω ότι η κοινότητα, όπως κάθε κοινότητα, έχει την τάση να συσπειρώνεται και να αυτοπροστατεύεται. Αν παραβιάσεις τους κανόνες, αν πειράξεις κάποιον, ακόμη κι αν απλά δεν ταιριάζεις με τα υπόλοιπα μέλη της, θα βρεθείς έξω. Και όλοι θα το μάθουν».

Αυτό το τελευταίο στηρίζεται πρωτίστως στην ύπαρξη και τη χρησιμότητα των references που υπάρχουν στο προφίλ κάθε μέλους του Couch Surfing, και οι οποίες αποτελούν ουσιαστικά τις εντυπώσεις ανθρώπων που είτε φιλοξενήθηκαν είτε φιλοξένησαν τον συγκεκριμένο surfer. Αν, για παράδειγμα, κάποιος σας ζητήσει να… «σερφάρει τον καναπέ σας», ήτοι να τον φιλοξενήσετε, το πρώτο πράγμα που θα κάνετε είναι να τσεκάρετε το προφίλ του, με ιδιαίτερη έμφαση στα references στο κάτω μέρος της σελίδας.

Οι εντυπώσεις αυτές μπορεί να ποικίλλουν, από εξαιρετικά θετικές μέχρι εξαιρετικά αρνητικές, αλλά δεν είναι μόνο η βαθμολογία που μετράει: όλοι σχεδόν γράφουν μια μικρή παραγραφούλα για να διηγηθούν την εμπειρία τους με το συγκεκριμένο μέλος. Κι αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, διότι μπορεί κάποιος να έχει μια εξαιρετικά θετική εντύπωση από κάποιον άλλο γιατί μοιράζονται τα ίδια γούστα, τις ίδιες συνήθειες και τον ίδιο τρόπο ζωής, τα οποία εσείς τυγχάνει να βαριέστε ή, ακόμα χειρότερα, να μην αντέχετε.

Κατά τα άλλα, το σύστημα λειτουργεί απλούστατα: φτιάχνετε ένα προφίλ, προσπαθώντας να εξηγήσετε όσο το δυνατόν καλύτερα ποιοι είστε, ποια είναι τα ενδιαφέροντά σας, τι τύπους ανθρώπων ενδιαφέρεστε να γνωρίσετε, πώς είναι ο καναπές που προσφέρετε για «σερφάρισμα», μέχρι πόσες μέρες μπορεί να μείνει κάποιος μαζί σας και άλλες τέτοιες λεπτομέρειες. Υπάρχει, επίσης, η δυνατότητα να δημιουργήσετε προφίλ ως «πολλά άτομα», αν έχετε συγκάτοικο –που συμφωνεί με την ιδέα– ή αν είστε ζευγάρι που συγκατοικείτε ή ταξιδεύετε μαζί, καθώς και να δηλώσετε ότι δεν επιθυμείτε να φιλοξενήσετε –ή ότι θα το σκεφτείτε, ανάλογα με το ποιος θα ζητήσει τη φιλοξενία σας– αλλά μπορείτε να συναντηθείτε για ένα καφέ ή να ξεναγήσετε κάποιον στην πόλη σας.

«Αυτό το τελευταίο είναι που έχει δώσει θάρρος στον κόσμο να χρησιμοποιεί το Couch Surfing σαν dating site» μου λέει η Άνια «αλλά αυτό φαντάζομαι συμβαίνει λίγο πολύ με όλα τα social networks, για όποιον σκοπό κι αν δημιουργήθηκαν. Αν, πάντως, ψάχνεις καναπέ να προσέχεις πολύ τους άνδρες που δηλώνουν ως προτιμώμενο φύλο στη σχετική επιλογή το θηλυκό (σ.σ. η συντριπτική πλειοψηφία των χρηστών απαντά «οποιοδήποτε» σε αυτή την ερώτηση). Όχι ότι έχει ακουστεί τίποτα τραγικό για καμία από τις κοπέλες που κάνουν Couch Surfing μόνες τους, αλλά αν δεν περνάς τη φάση single and looking, είναι κουραστικό να προσπαθείς να αποκρούσεις σεξουαλικά υπονοούμενα. Από την άλλη, έχουν προκύψει και μεγάλα ειδύλλια μεταξύ ανθρώπων από δύο διαφορετικές γωνιές της Γης που δεν ξεκίνησαν καθόλου με αυτήν την πρόθεση».

Στέκομαι λίγο στο «δεν έχει ακουστεί». Η κοινότητα, όπως ανακαλύπτω λίγο αργότερα, δεν είναι μεν μικρή, αλλά δεν είναι και υπερβολικά μεγάλη –έχει, για την ακρίβεια, εκείνο ακριβώς το μέγεθος που συνεπάγεται πως αν γίνει κάτι κακό θα ακουστεί. Παγκοσμίως, τα μέλη του Couch Surfing αγγίζουν τα 432.000, εκπροσωπούν 224 χώρες και 1.157 γλώσσες του κόσμου. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως διαθέσιμοι καναπέδες υπάρχουν παντού, από τη Σενεγάλη μέχρι τις Φιλιππίνες και από τα Φίτζι μέχρι το Καζακστάν. Η Αθήνα βρίσκεται 30η στην κατάταξη όλων των πόλεων –οι οποίες συνολικά είναι, κρατηθείτε, 36.457– με 1.657 μέλη.

Οι καινούριοι μου φίλοι έχουν «σερφάρει» συνολικά περισσότερους από τριάντα καναπέδες τον τελευταίο χρόνο και, κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση, δε σταματούν να μιλούν για όλες τις υπέροχες εμπειρίες που αποκόμισαν στο δρόμο. Δεν έχουν βρεθεί ποτέ σε άβολη κατάσταση, σε δύσκολη θέση; αναρωτιέμαι, αφού έχουμε ήδη αποκλείσει εντελώς το ενδεχόμενο των τραγικών συμβάντων. «Όλα ήταν θέμα αυτών που λέμε “cultural differences”» αναλαμβάνει να με διαφωτίσει ο Φρεντερίκο. «Όταν ήμασταν στη Βοσνία, πήγα να πλύνω τα πιάτα σαν ελάχιστη συνεισφορά στο σπίτι, αφού είχαμε φάει όλοι μαζί, και η γιαγιά της οικογένειας με έσπρωξε να βγω από την κουζίνα με τρόπο που μάλλον απότομο θα τον έλεγες. Το θεωρούσε φοβερά ταπεινωτικό για έναν άνδρα να πλύνει τα πιάτα, μου είπαν αργότερα. Αλλά μάλλον αστείο ήταν το περιστατικό αυτό, παρά άβολο».

«Άλλωστε, είναι και θέμα ενστίκτου. Έχει τύχει να φύγουμε από το σπίτι κάποιου που θα μας φιλοξενούσε απλά επειδή δεν ένιωθα άνετα. Ίσως να είναι κι αυτός ένας λόγος για τον οποίο δεν έχουν ακουστεί ιδιαίτερα άσχημα περιστατικά. Είναι πολύ εύκολο να καταλάβεις αν κάτι δεν πάει καλά με κάποιον, και να αλλάξεις σχέδια. Εξάλλου και τα guidelines του site υποδεικνύουν να έχεις και ένα εφεδρικό σχέδιο, για την περίπτωση που κάτι πάει στραβά –μια διεύθυνση ενός hostel ή έναν δεύτερο πιθανό οικοδεσπότη» συμπληρώνει η Άνια.

Τι είναι αυτό που μένει τελικά; Κατ’ αρχήν, οι φιλίες που δημιουργούνται –φιλίες ζωής, που κρατάνε στο χρόνο και στέκονται αφορμές για πολλά ταξίδια ανά τον κόσμο. Δεύτερον, η υπέρτατη πολυτέλεια του να ζεις τη χώρα που επισκέπτεσαι «από μέσα», όπως ακριβώς τη ζουν οι κάτοικοί της, να γνωρίζεις από κοντά την κουλτούρα και τον τρόπο ζωής και να επισκέπτεσαι μέρη που κανένας τουρίστας δεν πρόκειται να δει ποτέ. Τρίτον, η ξεχωριστή αίσθηση που έχεις όταν ξεναγείς κόσμο στην πόλη που ζεις, και η οποία σε κάνει να νιώθεις ότι ταξιδεύεις κι εσύ –extra bonus ότι βλέπεις την πόλη με τα μάτια του «ξένου» και την ξαναγαπάς από την αρχή. Και τέλος, η υπερηφάνεια που αισθάνεσαι ως ενεργό μέλος ενός project που –όσο υπερβολικό κι αν ακουστεί αυτό– μπορεί να κάνει τον κόσμο καλύτερο.

Συνολικά, η Άνια και ο Φρεντερίκο έμειναν στο σπίτι μου δέκα μέρες, τις οποίες ξοδέψαμε σε ατελείωτες συζητήσεις για τα ταξίδια, τον κινηματογράφο και τα πολιτικά συστήματα, σε αμέτρητες ώρες περπατήματος στην Αθήνα, σε ολονύχτια πάρτι και σε εκμάθηση νέων γνώσεων, από το πώς λένε στην Πολωνία το «κάνω τον Κινέζο» –«κάνω τον Έλληνα», για όσους αναρωτιούνται– και με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να τηγανιστεί μια πατάτα μέχρι πόσο γέλιο και πόσες ώρες μπορεί να σου «φάει» ένα παιχνίδι με ζάρια.

Το πρωί που έφυγαν θυμήθηκα την Άνια μία από τα πρώτες μέρες να μου λέει ότι το χειρότερο στο Couch Surfing είναι πως δένεσαι με ανθρώπους τους οποίους πρέπει να αποχαιρετίσεις πολύ γρήγορα και μελαγχόλησα. Πρέπει να έγινε αρκετά αντιληπτό, αν κρίνω από το γεγονός ότι πριν φύγουν μπήκαν στο internet να μου κλείσουν εισιτήρια για την Κρακοβία.