67ο ΦΚΘ | Elephants in the Fog: Μέσα στην ομίχλη των προκαταλήψεων
Μια εξαφάνιση σε ένα χωριό του Νεπάλ γίνεται η αφορμή για ένα ιδιαίτερο κοινωνικό θρίλερ, που μιλά για την αγάπη, την οικογένεια και την ακόρεστη ανάγκη του ανήκειν.
Μια εξαφάνιση σε ένα χωριό του Νεπάλ γίνεται η αφορμή για ένα ιδιαίτερο κοινωνικό θρίλερ, που μιλά για την αγάπη, την οικογένεια και την ακόρεστη ανάγκη του ανήκειν.
Μέσα στα πυκνά δάση του νότιου Νεπάλ, κοντά στα σύνορα με την Ινδία, οι κάτοικοι ενός μικρού χωριού ξεχύνονται τη νύχτα με αναμμένους πυρσούς, προσπαθώντας να απομακρύνουν τους άγριους ελέφαντες που απειλούν τις καλλιέργειές τους.
Φωνάζουν, τραγουδούν και κάνουν θόρυβο, σε μια ιδιότυπη νυχτερινή ιεροτελεστία για να κρατήσουν μακριά τα άγρια ζώα. Οι φλόγες φωτίζουν τα πρόσωπα, οι ήχοι του δάσους μπλέκονται με τις κραυγές και η ατμόσφαιρα αποκτά κάτι το πρωτόγονο και απειλητικό.
Με αυτήν την εξαιρετική εναρκτήρια σεκάνς ο Νεπαλέζος Abinash Bikram Shah, μας φέρνει με το… καληνύχτα αντιμέτωπους με έναν αρχέγονο φόβο του ανθρώπου. Τον φόβο απέναντι σε ό,τι θεωρούμε ξένο και επικίνδυνο.
Το Elephants in the Fog, που είδαμε στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, έρχεται με σημαντικές περγαμηνές, έχοντας κερδίσει το Βραβείο της Επιτροπής στο τμήμα «Ένα Κάποιο Βλέμμα» των Καννών. Είναι μάλιστα η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία από το Νεπάλ που συμμετείχε στο συγκεκριμένο τμήμα.
Η ιστορία μάς μεταφέρει στο Θόρι, ένα απομονωμένο χωριό του νότιου Νεπάλ, περικυκλωμένο από πυκνά δάση στα οποία κυκλοφορούν άγριοι ελέφαντες. Κάθε βράδυ, οι κάτοικοι οργανώνουν περιπολίες προσπαθώντας να κρατήσουν τα ζώα μακριά από τα σπίτια και τις καλλιέργειές τους.
Εκεί ζει η Πιράτι, επικεφαλής μιας μικρής κοινότητας Kinnar, μιας παραδοσιακής κοινότητας ανθρώπων με διαφορετικές ταυτότητες φύλου, που στη συγκεκριμένη περίπτωση αποτελείται από τρανς γυναίκες.
Οι γυναίκες αυτές έχουν δημιουργήσει τη δική τους οικογένεια, με την Πιράτι σε ρόλο μητέρας και τις υπόλοιπες ως κόρες της. Όχι επειδή τις συνδέει κάποια βιολογική συγγένεια, αλλά επειδή έχουν επιλέξει να φροντίζουν και να προστατεύουν η μία την άλλη σε μια κοινωνία που τις αντιμετωπίζει με καχυποψία και προκατάληψη. Μια κοινωνία που, παραδόξως, τις σέβεται για τις υποτιθέμενες πνευματικές τους δυνάμεις, πιστεύοντας πως οι ευλογίες τους φέρνουν καλή τύχη, ενώ οι κατάρες τους συμφορές.
Όταν μία από τις κόρες της εξαφανίζεται κατά τη διάρκεια μιας νυχτερινής περιπολίας, η Πιράτι ξεκινά να την αναζητήσει. Η αδιαφορία των αστυνομικών αρχών και οι εντάσεις με τους κατοίκους μετατρέπουν την αναζήτησή της σε μια ολοένα πιο επικίνδυνη υπόθεση.
Την ίδια στιγμή, η ίδια βρίσκεται μπροστά σε ένα προσωπικό δίλημμα. Είναι ερωτευμένη με έναν άνδρα και ονειρεύεται να εγκαταλείψει το χωριό για να ζήσει μαζί του, κάτι που έρχεται σε σύγκρουση με τους κανόνες και τις υποχρεώσεις της κοινότητάς της.
Ο Shah δεν αρκείται σε μια καταγγελία των κοινωνικών διακρίσεων, ούτε παρουσιάζει την κοινότητα ως έναν ιδανικό κόσμο όπου όλα λειτουργούν αρμονικά, γλιτώνοντας έτσι τον διδακτισμό. Οι γυναίκες του τσακώνονται, βρίζουν, χορεύουν, ερωτεύονται και διεκδικούν τις επιθυμίες τους. Έχουν ελαττώματα και αντιφάσεις, ενώ ακόμη και οι δεσμοί που τους προσφέρουν ασφάλεια και αποδοχή μπορούν να μετατραπούν σε περιορισμούς.
Πόσο εύκολο είναι να διεκδικήσεις την προσωπική σου ευτυχία, όταν κάτι τέτοιο σημαίνει ότι ενδεχομένως θα πληγώσεις τους ανθρώπους που στάθηκαν δίπλα σου;
Το Elephants in the Fog δεν δίνει εύκολες απαντήσεις.
Σκηνοθετικά, ο Shah συνδυάζει τον κοινωνικό ρεαλισμό, αλλά και τον αλμοδοβαρικό σουρεαλισμό, με τις συμβάσεις του θρίλερ, δημιουργώντας μια ταινία που άλλοτε παρατηρεί υπομονετικά τους χαρακτήρες της και άλλοτε ανεβάζει την ένταση. Η φωτογραφία του Noé Bach αξιοποιεί εξαιρετικά το φυσικό τοπίο, με την υγρασία, την ομίχλη και τα πυκνά δάση να δημιουργούν μια διαρκή αίσθηση απειλής.
Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει ο ήχος. Οι απόκοσμοι θόρυβοι του δάσους, οι κραυγές των κατοίκων και η μουσική του Frédéric Alvarez, που συνδυάζει παραδοσιακά με πιο σύγχρονα και πειραματικά στοιχεία, δημιουργούν μια ένταση που κλιμακώνεται σταδιακά. Η αίσθηση πως κάτι κακό παραμονεύει, δεν εγκαταλείπει σχεδόν ποτέ την αφήγηση.
Οι ελέφαντες, άλλωστε, δεν βρίσκονται τυχαία στον τίτλο. Είναι πλάσματα που προκαλούν δέος και μια πραγματική απειλή για τους κατοίκους. Όπως εξηγεί και ο σκηνοθέτης, ο φόβος απέναντί τους συνδέεται με τον τρόπο που οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν οτιδήποτε θεωρούν διαφορετικό ή ανεξέλεγκτο. Μια ενδιαφέρουσα μεταφορά, που δίνει στην ιστορία ένα επιπλέον επίπεδο ανάγνωσης.
Εξαιρετική η Puspa Thing Lama στον ρόλο της Πιράτι. Μια τρανς ακτιβίστρια στο Νεπάλ, με περισσότερα από είκοσι χρόνια δράσης για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων, στην πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση. Η ερμηνεία της έχει μια αμεσότητα και φυσικότητα, ισορροπώντας ανάμεσα στην αποφασιστικότητα μιας γυναίκας που έχει μάθει να προστατεύει τους δικούς της και στην ευαλωτότητα ενός ανθρώπου που θέλει επιτέλους να ζήσει για την πάρτη της.
Το πρώτο μέρος της ταινίας κινείται σε αρκετά αργούς ρυθμούς, αφιερώνοντας πολύ χρόνο στη γνωριμία μας με την κοινότητα, τα έθιμα και τις ιδιαίτερες ισορροπίες της. Η αστυνομική ίντριγκα αργεί να αποκτήσει την ένταση που υπόσχεται, ενώ ορισμένοι δευτερεύοντες χαρακτήρες παραμένουν λιγότερο ανεπτυγμένοι από όσο θα θέλαμε. Η επιλογή να επικεντρωθεί σχεδόν αποκλειστικά στην Πιράτι αφήνει ανεκμετάλλευτες κάποιες εξίσου ενδιαφέρουσες προσωπικές ιστορίες.
Από την άλλη, η ταινία έχει το προτέρημα να μη μετατρέπει τους χαρακτήρες της σε σύμβολα- καρικατούρες. Ο Shah τους αντιμετωπίζει ως ανθρώπους με πάθη, επιθυμίες και αδυναμίες, χωρίς να φοβάται να δείξει τις πιο άβολες πλευρές της καθημερινότητάς τους.
Όπως έχει εξηγήσει ο ίδιος σε επιστολή του προς το Φεστιβάλ Καννών, η ιδέα γεννήθηκε όταν, κατά τη διάρκεια του lockdown, έβλεπε στο TikTok βίντεο γυναικών Kinnar γεμάτα χαρά και ζωντάνια, την ώρα που τα σχόλια από κάτω ξεχείλιζαν από μίσος.
Το Elephants in the Fog μπορεί να μην είναι η ταινία που θα σε καθηλώσει από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό με τις ανατροπές της. Είναι όμως μια ταινία που έχει ουσία, ένταση, εξαιρετική ατμόσφαιρα και κυρίως ανθρώπους που αξίζει να γνωρίσεις. Μια ενδιαφέρουσα κινηματογραφική ανακάλυψη από μια χώρα της οποίας το σινεμά σπάνια φτάνει στις αίθουσές μας.