Πόσες… ξενικές πλατείες έχουμε στην Αθήνα;

Στην Πλατεία Αργεντινής Δημοκρατίας, πάνω από ποτήρια γεμάτα ρούμι, ήταν που γεννήθηκε η ιδέα για αυτό το θέμα. Γιατί, αν δεν αναρωτηθείς πάνω από ποτήρια γεμάτα ρούμι, πώς μας ήρθε να την πούμε Πλατεία Αργεντινής Δημοκρατίας, και μετά γιατί έχουμε Πλατεία Αιγύπτου αλλά όχι ας πούμε Πλατεία Ιταλίας, και πόσες είναι τέλος πάντων οι «ξενικές» πλατείες της Αθήνας, πότε θα αναρωτηθείς;

Γυρίσαμε, λοιπόν, νηφάλιοι, να ψάξουμε τις ιστορίες των αθηναϊκών πλατειών που κάνουνε διεθνή καριέρα, και να τις μοιραστούμε μαζί σου, γιατί τέτοιοι είμαστε.

Πόση Αίγυπτος χωρά στην Πλατεία Αιγύπτου;

Περισσότερη απ’ όση θα φανταζόσουν. Η πλατεία που απλώνεται μπροστά από την είσοδο του Πεδίου του Άρεως, στη συμβολή της Πατησίων με τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, δεν βαφτίστηκε έτσι για κανέναν εξωτικό λόγο, ούτε επειδή υπήρχε κάποτε εδώ αιγυπτιακή παροικία. Σύμφωνα με την πράξη ονοματοθεσίας, το όνομα δόθηκε ως φόρος τιμής στην Αίγυπτο για τη φιλοξενία που προσέφερε στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, τη βασιλική οικογένεια και τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

(Ααα) και στην Αμερική (που τραγουδά και ο Σωκράτης ο Μάλαμας)

Πριν αποκτήσει το υπερατλαντικό της όνομα, η Πλατεία Αμερικής ήταν γνωστή ως Πλατεία Αγάμων, ενώ ακόμα παλιότερα την έλεγαν και Πλατεία Ανθεστηρίων, επειδή στην τότε εξοχική περιοχή γιορταζόταν η Πρωτομαγιά. Για τους «Αγάμους» κυκλοφορούν διαφορετικές ιστορίες: Η επίσημη σελίδα του Δήμου Αθηναίων πάντως αναφέρει πως η ερημική τότε πλατεία αποτελούσε τόπο ερωτικών συναντήσεων, στις οποίες επιδίδονταν κυρίως οι ανύπαντροι.

Το 1927, όμως, οι εργένηδες έχασαν οριστικά την πλατεία τους, η οποία με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ονομάστηκε Πλατεία Αμερικής, «προς τιμήν των Η.Π.Α. για το φιλελληνισμό που επέδειξαν οι κάτοικοί τους». Αυτή τη φορά το νέο όνομα έπιασε, καταλήγοντας μάλιστα να βαφτίσει ολόκληρη τη γειτονιά.

Και γιατί Πλατεία Βραζιλίας;

Έλα ντε. Εδώ έχουμε ένα μικρό αθηναϊκό μυστήριο. Η Πλατεία Βραζιλίας είναι μεν απολύτως υπαρκτή και απολύτως επίσημη: Βρίσκεται στα Ιλίσια, στο τρίγωνο που σχηματίζουν η Μιχαλακοπούλου με τη Νυμφαίου και την Ιλισίων, και ο Δήμος Αθηναίων χρησιμοποιεί κανονικά την ονομασία στα έγγραφά του.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η ίδια η πλατεία είναι σχετικά νεαρή. Φωτογραφία του 1967 από τις συλλογές του Μουσείου της Πόλεως των Αθηνών δείχνει στο σημείο μια μάντρα και σημειώνει ότι εκεί «αργότερα θα γίνει πλατεία Βραζιλίας». Η γύρω περιοχή άλλαξε δραματικά όταν σκεπάστηκε ο Ιλισός και τα χαμηλά σπίτια των παλιών Ιλισίων έδωσαν σταδιακά τη θέση τους σε πολυκατοικίες, γραφεία και μεγάλες λεωφόρους.

Και γιατί ακριβώς Βραζιλίας; Εδώ η έρευνά μας βρήκε τοίχο: Στις πηγές που εντοπίσαμε δεν καταγράφεται ούτε η πράξη ονοματοθεσίας ούτε ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε η συγκεκριμένη χώρα. Κι επειδή οι ωραίες ιστορίες είναι ωραίες μόνο όταν είναι και αληθινές, περιοριζόμαστε στις παραπάνω πληροφορίες –ότι μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’60 η πλατεία δεν υπήρχε, και ότι σήμερα το όνομά της είναι πλέον τόσο επίσημο όσο και εξωτικό. Μερικές φορές η Αθήνα κρατά τα μικρά της μυστικά.

Πώς βρέθηκε η Αργεντινή στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας;

Η Αργεντινή ήταν μία από τις χώρες που προσέφεραν βοήθεια στην Ελλάδα την περίοδο της μεγάλης επισιτιστικής κρίσης που προκάλεσε η Κατοχή, και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Δήμος Αθηναίων θέλησε να την ευχαριστήσει, μετονομάζοντας την οδό Βουλής σε Αργεντινής Δημοκρατίας. Η Βουλής ξαναπήρε αργότερα το γνωστό της όνομα, η Αργεντινή όμως δεν εξαφανίστηκε από τον χάρτη της πόλης. Στις αρχές της δεκαετίας του ’60, η μέχρι τότε Πλατεία Κυκλοβόρου, πάνω στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, διαμορφώθηκε περίπου στη σημερινή της μορφή και απέκτησε το όνομα για το οποίο σου μιλήσαμε πρόσφατα.

Πού πέφτει τέλος πάντων η Αβησσυνία; (χώρα είναι, ναι)

Για την ακρίβεια, ήταν άλλοτε το όνομα της σημερινής Αιθιοπίας. Και για την Πλατεία Αβησσυνίας, τη μικρή πλατεία με τα παλαιοπωλεία δίπλα στο Μοναστηράκι, υπάρχουν περισσότερες από μία εκδοχές ως προς την προέλευση του ονόματος.

Η επικρατέστερη τη συνδέει με τον Ρας Ταφάρι, τον μετέπειτα αυτοκράτορα Χαϊλέ Σελασιέ: Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Αβησσυνία συγκέντρωσε οικονομική βοήθεια για τους πρόσφυγες που είχαν φτάσει στην Ελλάδα, και σύμφωνα με αρκετές πηγές μέρος της βοήθειας διανεμήθηκε στην περιοχή της σημερινής πλατείας. Ο ίδιος ο Σελασιέ επισκέφθηκε επίσημα την Αθήνα το 1924, γεγονός που τεκμηριώνεται και από το φωτογραφικό αρχείο της ΕΡΤ.

Υπάρχει ωστόσο και παλιότερη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία η ονομασία σχετίζεται με Αιθίοπες που κατοικούσαν στους γύρω δρόμους ήδη από τον 19ο αιώνα. Επειδή δεν υπάρχει κάποια αδιαμφισβήτητη πηγή που να λύνει οριστικά το μυστήριο, κρατάμε και τις δύο θεωρίες. Αυτό που ξέρουμε σίγουρα είναι ότι η πλατεία διαμορφώθηκε περίπου το 1860.

Και περίμενε, έχουμε Πλατεία Σομαλίας;

Έχουμε. Ή, τουλάχιστον, ο Δήμος Αθηναίων λέει ότι έχουμε. Σε δημοτικά έγγραφα του 2025 και του 2026 καταγράφεται μια «Πλατεία Σομαλίας» ανάμεσα στους κοινόχρηστους χώρους της 7ης Δημοτικής Κοινότητας. Είναι από εκείνα τα τοπωνύμια που μπορεί να ζεις χρόνια στην Αθήνα χωρίς να ακούσεις ποτέ άνθρωπο να τα χρησιμοποιεί –υπάρχουν κι άλλα, ναι, η Πλατεία Κλαυθμώνος ας πούμε λέγεται επίσημα Πλατεία Εθνικής Συμφιλίωσης, και η Κοτζιά είναι στα χαρτιά η πλατεία Εθνικής Αντίστασης.

Γιατί Σομαλίας, όμως; Εδώ θα σε (ξαν)απογοητεύσουμε: Δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε αξιόπιστη δημοσιευμένη πηγή που να εξηγεί την ονοματοθεσία της. Οπότε τη βάζουμε στη λίστα, αλλά όχι στη μυθολογία. Μέχρι νεοτέρας, είναι η μυστηριώδης έκτη χώρα του αθηναϊκού μας παγκόσμιου χάρτη.

Μπόνους: Η Πλατεία Αυστραλίας που αρνήθηκε να γίνει Αυστραλίας

Και υπάρχει και μία χώρα που προσπάθησε να αποκτήσει πλατεία στην Αθήνα, αλλά οι Αθηναίοι είχαν άλλη γνώμη. Η γνωστή μας Πλατεία Κολιάτσου, που πήρε το όνομά της από την παλιά αθηναϊκή οικογένεια Κολιάτσου και τα κτήματά της στην περιοχή, μετονομάστηκε μεταπολεμικά σε Πλατεία Αυστραλίας. Πηγές τοποθετούν τη μετονομασία είτε στο 1945 είτε λίγο αργότερα, γύρω στα μέσα της δεκαετίας του ’50, αλλά συμφωνούν στο ουσιώδες: Κανείς ποτέ δεν χρησιμοποίησε το καινούργιο όνομα.