Το ήξερες ότι έχουμε γοτθικούς πύργους στην Αθήνα;

Για τη γοτθική εκκλησία, την μοναδική όχι μόνο στην Αθήνα αλλά και σε όλη την Ελλάδα, πιθανόν να έχεις ακουστά. Είναι ο Άγιος Ανδρέας, βρίσκεται μέσα στο Κτήμα Συγγρού στο Μαρούσι, κι είναι ίσως (μας επιτρέπεις λίγη ιεροσυλία, ε;) το λιγότερο εντυπωσιακό από τα κτίσματα που σχεδίασε ο μέγας Ερνστ Τσίλλερ. Δεν είναι, όμως, το μοναδικό δείγμα γοτθικής αρχιτεκτονικής που έχουμε στη μικρή μας πολιτεία. Ιδού τέσσερις πύργοι με γοτθικά στοιχεία, γοτθικές καταβολές και γοτθική ψυχή που αξίζουν την προσοχή σου.

Ο Πύργος Μαυρομιχάλη

Φωτό: Georgios A. Antoniou

Στον Άγιο Παντελεήμονα, και πιο συγκεκριμένα στο 5 της οδού Αλκιβιάδου, ο πετρόχτιστος Πύργος Μαυρομιχάλη ξεπροβάλλει ανάμεσα σε πολυκατοικίες, σε όλο του το γοτθικό μεγαλείο –εκλεκτικιστικό, βασικά, με γοτθικά στοιχεία, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς. Σχεδιάστηκε το 1900, από τον στρατιωτικό αρχιτέκτονα Αγαμέμνονα Πάλλη, για λογαριασμό του Αναστάσιου Μαυρομιχάλη, γιου του Πετρόμπεη της γνωστής οικογενείας, εξ ου και είναι γνωστός ως Πύργος Μαυρομιχάλη.

Εδώ έζησε αποτραβηγμένος μέχρι το τέλος της ζωής του ο γιος του Αναστάσιου και εγγονός του Πετρόμπεη, ο στρατιωτικός Γεώργιος Μαυρομιχάλης, που τραυματίστηκε στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και αποστρατεύτηκε ένα χρόνο αργότερα. Μερικά χρόνια νωρίτερα, ο ίδιος είχε παραιτηθεί από διαγγελέας του Γεωργίου Α’, αρνούμενος να… κόψει το γαλλικό του μουσάκι όπως του είχε ζητήσει η βασίλισσα Όλγα.

Ο Πύργος Τυπάλδου

Φωτό: Georgios A. Antoniou

Μπορεί να τον έχεις ακουστά και ως Πύργο Θήρας, από το όνομα της οδού στην οποία βρίσκεται (Θήρας 54, για να ακριβολογούμε, πολύ κοντά στην Πλατεία Αμερικής). Είναι ένα από τα σπανιότατα δείγματα νεογοτθικής αρχιτεκτονικής στην Αθήνα, χτίστηκε το 1914 από τον Τζώρτζη Αλφονσάτο Τυπάλδο, έμπορο και εισαγωγέα φαρμάκων με καταγωγή από την Κεφαλλονιά, σταμάτησε να κατοικείται το 1993 και ανακηρύχτηκε διατηρητέος το 2008.

Φωτό: Georgios A. Antoniou

Γιατί να χτίσει κάποιος έναν νεογοτθικό πύργο με πολεμίστρες και οικόσημα στο κέντρο της Αθήνας; Για να αποτίσει τον δέοντα φόρο τιμής στις ιταλικές ρίζες της οικογένειάς του, που εντοπίζονται στη Νάπολη του 15ου αιώνα, είναι η σύντομη απάντηση. Περισσότερες λεπτομέρειες έχει εδώ το επίσημο σάιτ του Πύργου, του οποίου η σημερινή ιδιοκτήτρια και μοναδική κληρονόμος, Σίλια Καλλιμάνη, συνεχίζει την εντυπωσιακή προσπάθεια για τη διάσωσή του, μέσα από την διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, αλλά και συζητήσεων με φορείς για την αξιοποίησή του.

Περισσότερα εδώ - Πύργος Θήρας: Η ιστορία μένει στην Πλατεία Αμερικής

Ο Πύργος Εμπειρίκου

Φωτό: Georgios A. Antoniou

Στη διασταύρωση των οδών Αχαρνών 61 και Φερρών, ο Πύργος Εμπειρίκου στέκει από το 1921 ως επιβλητικό δείγμα φρουριακής αρχιτεκτονικής, μοιάζοντας να φυλά τα σύνορα της γειτονιάς. Το διώροφο αυτό κτίριο, που ανήκε στην οικογένεια των Εμπειρίκων, καθηλώνει το βλέμμα με τους δύο τρίπλευρους λοβούς του και την κεντρική, μνημειακή σκάλα εισόδου που τονίζει τη γοητευτική συμμετρία του. Παρά τον καστρένιο χαρακτήρα του, οι λεπτομέρειες στην πρόσοψη κρύβουν μια εκλεπτυσμένη κομψότητα, με αναγεννησιακά στοιχεία στη διακόσμηση και ένα στηθαίο που δίνει αίσθηση μεγαλείου στο κλείσιμο του οικοδομήματος.

Αυτό που κάνει τον Πύργο πραγματικά ξεχωριστό είναι το πάντρεμα των στυλ: ενώ η όψη του θυμίζει οχύρωση, αν παρατηρήσεις τους φεγγίτες των κουφωμάτων, θα δεις σπασμένα τόξα που παραπέμπουν στον γοτθικό ρυθμό, ενώ στην πλάγια όψη του ξεπροβάλλουν ανάγλυφοι ψευδοφεγγίτες αραβικού τύπου. Είναι ένα από τα ελάχιστα κτίρια της Αθήνας που καταφέρνει να συνδυάζει την αυστηρότητα ενός φρουρίου με την εξωτική γητεία της Ανατολής. Από το 1987, ο Πύργος έχει κηρυχθεί επίσημα διατηρητέο μνημείο.

Ο Πύργος Βασιλίσσης

Κι από το κέντρο πάμε στο Ίλιον, όπου ο Πύργος Βασιλίσσης (ποιας βασιλίσσης, της Αμαλίας, αν αναρωτιέσαι) είναι πιστό νεογοτθικό αντίγραφο του πύργου Hohenschwangau στη Βαυαρία, όπου γεννήθηκε ο Όθωνας. Αν και ο αρχιτέκτονας παραμένει μυστήριο –με τους Φρανσουά Λουί Φλοριμόν Μπουλανζέ και Κρίστιαν Χάνσεν να είναι οι επικρατέστεροι–, το κτίριο εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο του 1854 ως φόρος τιμής της Αμαλίας προς τον πεθερό της, Λουδοβίκο της Βαυαρίας. Παρά το μικρότερο μέγεθός του, διατηρεί όλη τη ρομαντική αίγλη του προτύπου του, με πολυγωνικούς πύργους, επάλξεις και μια εντυπωσιακή μνημειακή είσοδο που θυμίζει μεσαιωνικό κάστρο, κρυμμένο μέσα σε έναν καταπράσινο κήπο με φοίνικες και σαρκοφάγους.

Το εσωτερικό του είναι ένα μάθημα υψηλής αισθητικής, με την «κυανή ατμόσφαιρα» των τοίχων, τις χρυσές γεωμετρικές λεπτομέρειες και τα περίτεχνα δάπεδα μαρκετερί να κλέβουν την παράσταση. Το πιο παράξενο; Ο Πύργος δεν είχε ποτέ μαγειρείο ή τουαλέτα (βρίσκονταν σε πλαϊνά κτίσματα), ενώ η ίδια η Αμαλία λέγεται πως δεν κοιμήθηκε ποτέ εκεί, χρησιμοποιώντας τον αποκλειστικά για επίσημες υποδοχές.

Μετά την έξωση των βασιλιάδων, το κτήμα πέρασε τελικά στην οικογένεια Σερπιέρη (των μεταλλείων του Λαυρίου) η οποία όμως κατά τον Μεσοπόλεμο ήρθε αντιμέτωπη με τον νόμο που απαγόρευε τη μεγάλη ακίνητη περιουσία. Έτσι, αναγκάστηκαν να παραχωρήσουν το μεγαλύτερο μέρος του κτήματος στο Δημόσιο –έκταση που σήμερα αποτελεί το Πάρκο Τρίτση– κρατώντας μόνο 250 στρέμματα γύρω από τον Πύργο, ο οποίος παραμένει μέχρι σήμερα επισκέψιμος, με ξεναγήσεις και άλλες ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις να διοργανώνονται καθημερινά. Λεπτομέρειες εδώ.