Ταξιαρχία Ιππικού του ΔΣΕ: Μια ιστορική μαρτυρία για ένα άγνωστο κομμάτι του Εμφύλιου

Είχε κάποια σύγχρονη ελληνική στρατιωτική δύναμη ιππικό; Πολλοί δεν γνωρίζουν ότι η απάντηση είναι καταφατική και ακόμη περισσότεροι αγνοούν ότι η δύναμη αυτή ανήκε στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας και έδρασε στον ελληνικό Εμφύλιο κατά των κυβερνητικών δυνάμεων.

Το «Ταξιαρχία Ιππικού του ΔΣΕ» που κυκλοφόρησε μέσα στο 2025 από τις εκδόσεις MemOria φωτίζει αυτό το σχετικά άγνωστο κομμάτι της εμφυλιοπολεμικής δραστηριότητας εισφέροντας στην ιστοριογραφία μια πρωτοπρόσωπη μαρτυρία. Ο συγγραφέας, Γιώργος Αλεξανδρής πολέμησε στη Θεσσαλία ως μαχητής της ταξιαρχίας Ιππικού και κατέγραψε τις εμπειρίες και τις αναμνήσεις του λίγο πριν τον θάνατό του.

Την επιμέλεια της έκδοσης ανέλαβε ο εγγονός του και ιστορικός, Στέλιος Καραγιαννόπουλος ο οποίος με φροντίδα και ακρίβεια μας παρέδωσε την πολύτιμη μαρτυρία του Αλεξανδρή.

Οι περιγραφόμενες αποστολές της Ταξιαρχίας και τοι κινήσεις των επιλαρχιών της εντάσσονται τις περισσότερες φορές στο στρατηγικό πλαίσιο του πολέμου, ενώ συνθέτουν την εικόνα του στις περιοχές της Θεσσαλίας – στον κάμπο της υπήρχαν άλογα αλλά και πεδινοί κάτοικοι εξοικειωμένοι με την χρήση των ζώων.

Το ιστορικό των τακτικών ελιγμών των επιλαρχιών της Ταξιαρχίας συνθέτει μια εικόνα του πραγματικού ανταρτοπολέμου με το διαρκές άγχος να μην γίνουν αντιληπτοί και να παραμένουν νομάδες· με την αγωνία για τις καιρικές συνθήκες, για την επάρκεια της τροφής και για τις κινήσεις του υπέρτερου κυβερνητικού στρατού. Αρκετές από τις πληροφορίες για τις αποστολές του αντάρτικου ιππικού έρχονται για πρώτη φορά στο φως και θα ικανοποιήσουν τόσο τους συλλέκτες στοιχείων για την πολεμική δεκαετία, όσο και την επιστημονική κοινότητα με ενδιαφέρον για τον Εμφύλιο. 

Οι πληροφορίες αυτές προκύπτουν από τη μικροαφήγηση της καθημερινότητας του συγγραφέα ως έφιππου μαχητή του ΔΣΕ.

(…) Εκατοντάδες πέταλα χρειαζόταν μέσα σε ένα μήνα το ιππικό. Οι σιδηρουργοί με απλά παραδοσιακά εργαλεία στα συνεχώς μετακινούμενα εργαστήρια χρησιμοποιούσαν κάθε είδους μεταλλικά είδη – πασσάλου,μς δοκούς, σιδερόβεργες, κάγκελα – για να κατασκευάσουν πολλά χρήσιμα μεταλλικά αντικείμενα, όπως τα πέταλα, οι σκελετοί για καινούργιες σέλες, αναβολείς, περιστομίδες χαλινών και πολλά άλλα.             

Στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου ο συγγραφέας περιγράφει μια μάχη οππισθοφυλακών: Ο Γράμμος έχει πέσει, οι κυβερνητικές δυνάμεις είναι παντοδύναμες και σε λίγο οι Μήδοι θα διαβούν. Η δόξα που απονέμει η αφήγηση δεν αφορά κάποια περίοδο θριάμβων, αλλά μια «αλήθεια» και ένα νεανικό πάθος για την επιδίωξη του κοινού σκοπού. Με την έννοια αυτή το «Ταξιαρχία Ιππικού του ΔΣΕ» δεν είναι οι γεγονοτολογικές πληροφορίες του- η τουλάχιστον δεν είναι μόνο αυτές.      

Υπάρχουν στις περισσότερες μαρτυρίες για τον Εμφύλιο ορισμένα στοιχεία, τα οποία τις βοηθούν να υπερβούν την απλή καταγραφή των γεγονότων και να προσφέρουν πολιτισμικές πληροφορίες για τη ζωή και τα διακυβεύματα της εποχής. Η αφήγηση του Γιώργου Αλεξανδρή εσωκλείει την αποφασιστικότητα των ανταρτών του ΔΣΕ για την επικράτηση αυτού που θεωρούσαν δίκαιο και, μέσα από αυτή, αναδύεται η έννοια της θυσίας.

Για παράδειγμα, ο Γ. Αλεξανδρής τακτοποιεί τους νεκρούς συντρόφους του· τους «κηδεύει» σε διάφορες  σελίδες του βιβλίου διακόπτοντας την περιπετειώδη αφήγηση για να μνημονεύσει τον θάνατό τους και το ποιοι ήταν. Διασώζει ως ακριβή ανάμνηση τον χαμό των συναγωνιστών του, οι οποίοι, εν μέσω εκρήξεων, αεροπορικών επιθέσεων και ημιπολικών συνθηκών, δεν υπήρχε η πολυτέλεια να θρηνηθούν. Η σκληρή πολεμική καθημερινότητα γίνεται αφετηρία αναστοχασμού: τι ήταν αυτές οι θυσίες; Τι σήμαιναν; Θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί; Η τρυφερή αναρρώτηση του συγγραφέα δεν επιστρέφει στον αναγνώστη μονοδιάστατες απαντήσεις. Του επιτρέπει όμως να παρατηρήσει μόνος του, σε ένα σχεδόν λογοτεχνικό ταξίδι, πώς ιστορικοποιείται η ίδια η μνήμη του Εμφυλίου.

Έτσι, η απόφαση του επιμελητή, Στέλιου Καραγιαννόπουλου να μην παρεμβάλει επιστημονικά ερμηνευτικά σχόλια και να αφήσει το κείμενο της αφήγησης να «τρέξει», αποδεικνύεται σοφή. Η ανάγνωση της απλής και πυρετώδους ανά σημεία αφήγησης γίνεται βιωματική και μεταδίδει το κλίμα του ένοπλου αγώνα. 

Άλλωστε, και ο ίδιος ο επιμελητής, όπως αναφέρει στο εισαγωγικό του σημείωμα, με αυτόν τον αδιαμεσολάβητο τρόπο είχε πρωτακούσει τις ιστορίες του παππού του, κάνοντας μαζί του ένα ταξίδι στα μέρη που αυτός «γνωρίστηκε με τον θάνατο».       

«(…) Πάνω εκεί στο Μουρίκι, η μονομαχία αεροπλάνου και αντιαεροπορικού ταχυβόλου κατέληξε στον αμοιβαίο αφανισμό και των δύο. Πενήντα χρόνια μετά προσκυνητής εκεί, στα ματωμένα χώματα, διέκρινα ακόμα καθαρά τον κρατήρα της βόμβας δίπλα στη διασκορπισμένη πέτρα του πολυβολείου», γράφει ο συγγραφέας.

Το «Ταξιαρχία Ιππικού του ΔΣΕ» είναι το δεύτερο βιβλίο του Γιώργου Αλεξανδρή που κυκλοφορεί, μετά το «Από την Πάνιτσα στο Διάσελλο, μια ιστορία από τη Θεσσαλία», το οποίο κυκλοφόρησε το 2022 μετά τον θάνατό του.

Όπως και το παλαιότερο βιβλίο, έτσι και η Ταξιαρχία Ιππικού είναι ένα πολύ χρήσιμο ιστορικό ανάγνωσμα, όχι μόνο επειδή μας κάνει σοφότερους με πληροφορίες, αλλά και – κυρίως- γιατί τελικά αποτυπώνει την προσπάθεια ενός ανθρώπου που έζησε ιστορικά γεγονότα να καταλήξει για το νόημα της προσωπικής του πορείας στο συλλογικό παρελθόν. Μέσα από την αγωνία του συγγραφέα να θυμηθεί, να κατανοήσει και να τακτοποιήσει όσα συνέβησαν, αναδύεται και μια άλλη, άρρητη και πιο πολιτική διάσταση του βιβλίου.

Στους πιο συνειδητοποιημένους μοιάζει σαν το γραπτό του Αλεξανδρή να θέτει το ερώτημα: Εμείς τι είδους αλληλεπίδραση έχουμε με το δικό μας σήμερα και πώς θα νιώσουμε για αυτήν στο μέλλον;