Γιατί μας ελκύουν οι αντι-ήρωες σε ταινίες και σειρές;

Η εποχή του τέλειου ήρωα τελείωσε… και δεν μας λείπει.

Κάποτε ο ήρωας ήταν εύκολη υπόθεση: Είχε δίκιο, είχε σκοπό και στο τέλος έφευγε δικαιωμένος, με τη μουσική να ανεβάζει τόνους πίσω του. Σήμερα, αυτός ο τύπος χαρακτήρα μας αφήνει μάλλον αδιάφορους. Όχι επειδή σταματήσαμε να πιστεύουμε στο καλό, αλλά επειδή σταματήσαμε να πιστεύουμε στην απλότητά του.

Ο σύγχρονος θεατής έχει μεγαλώσει μέσα σε αντιφάσεις, αβεβαιότητα και γκρίζες ζώνες. Ξέρει ότι οι άνθρωποι δεν είναι μονοδιάστατοι και ότι οι σωστές αποφάσεις σπάνια έρχονται καθαρές και αμόλυντες. Ο αντι-ήρωας, με όλα του τα ελαττώματα, μοιάζει απλώς πιο αληθινός.

Το «γκρι» είναι πιο ενδιαφέρον από το άσπρο

Ο αντι-ήρωας δεν είναι ο κακός. Είναι ο άνθρωπος που κάνει λάθη, συχνά σοβαρά, και συνεχίζει να προχωρά. Δεν κινείται με απόλυτο ηθικό μπούσουλα, αλλά με ανάγκες, φόβους και επιθυμίες που αναγνωρίζουμε. Και αυτό ακριβώς τον κάνει απρόβλεπτο.

Στο Breaking Bad, δεν παρακολουθούμε απλώς την πτώση ενός ανθρώπου. Παρακολουθούμε μια αργή, σχεδόν καθημερινή μετατόπιση ορίων. Κάθε απόφαση μοιάζει μικρή, σχεδόν δικαιολογημένη, μέχρι που το σύνολο γίνεται τρομακτικό. Δεν χειροκροτούμε τις πράξεις του Γουόλτερ Γουάιτ, αλλά καταλαβαίνουμε τη διαδρομή του. Και αυτό αρκεί για να μας κρατήσει κολλημένους στην οθόνη.

Ένας ασφαλής τρόπος να ζήσεις όσα δεν τολμάς

Οι αντι-ήρωες λειτουργούν και ως κάτι σαν ψυχολογική εκτόνωση. Μέσα από αυτούς, μπορούμε να «δοκιμάσουμε» συναισθήματα και συμπεριφορές που στην πραγματική ζωή απαγορεύονται ή καταπιέζονται: θυμό, εκδίκηση, αλαζονεία, ανάγκη για έλεγχο.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι θέλουμε να τους μοιάσουμε. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε μέσα τους κομμάτια που έχουμε μάθει να κρύβουμε. Σε έναν κόσμο που απαιτεί διαρκώς αυτοέλεγχο, ευγένεια και σωστή εικόνα, ο αντι-ήρωας είναι εκείνος που δεν συμμορφώνεται –και γι’ αυτό μας ανακουφίζει.

Όταν το σύστημα τρίζει, ο αντι-ήρωας ανθίζει

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αντι-ήρωες κυριαρχούν σε περιόδους κοινωνικής ανασφάλειας. Όταν οι θεσμοί δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη και οι υποσχέσεις «αν κάνεις το σωστό, θα ανταμειφθείς» διαψεύδονται η μια μετά την άλλη, ο καθαρός ήρωας δείχνει εκτός εποχής.

Ο αντι-ήρωας ξέρει ότι το παιχνίδι είναι άδικο. Και επιλέγει είτε να το εκμεταλλευτεί είτε να το τινάξει στον αέρα. Στο Joker, την ταινία που δικαιολογημένα έσπασε ταμεία, η ιστορία δεν μας ζητά να δικαιολογήσουμε τη βία του Joker, αλλά να δούμε καθαρά το περιβάλλον που τη γεννά. Και αυτή η ματιά, όσο άβολη κι αν είναι, μοιάζει πιο ειλικρινής από ένα απλό «κακός εναντίον καλού».

Οι αντι-ήρωες δεν είναι πάντα επικίνδυνοι

Υπάρχει όμως και μια άλλη κατηγορία αντι-ηρώων, λιγότερο θορυβώδης αλλά εξίσου γοητευτική. Χαρακτήρες που δεν καταστρέφουν τον κόσμο, αλλά τον εαυτό τους. Που δεν έχουν εξουσία, αλλά έχουν πλήρη επίγνωση των αδυναμιών τους.

Η Fleabag, ας πούμε, ανήκει εδώ. Δεν είναι «καλή», δεν είναι συμπαθής με την κλασική έννοια, και σίγουρα δεν προσπαθεί να γίνει. Είναι αμήχανη, εγωίστρια, ενοχική και άβολα ειλικρινής. Είναι όμως επίσης οικεία με εκείνον τον τρόπο που λίγοι χαρακτήρες-πρότυπα μπορούν να γίνουν –κυρίως επειδή βλέπουμε ξεκάθαρα τη διαδικασία του πένθους από την οποία προκύπτουν όλα της τα στραβά.

Τελικά, τι βλέπουμε στους αντι-ήρωες;

Πέρα από ένα κομμάτι του εαυτού μας; Ίσως το μυστικό να είναι απλό: Οι αντι-ήρωες δεν μας ζητούν να τους θαυμάσουμε. Μας ζητούν να τους καταλάβουμε. Να αποδεχτούμε ότι οι άνθρωποι δεν είναι πάντα συνεπείς, ούτε ηθικά ακέραιοι, ούτε εύκολα κατατάξιμοι.

Σε έναν κόσμο που παραμένει πολύπλοκος και αντιφατικός, οι τέλειοι ήρωες μοιάζουν ψεύτικοι. Οι αντι-ήρωες, με όλα τους τα στραβά, μοιάζουν απλώς… ανθρώπινοι. Και αυτό είναι πάντα πιο ενδιαφέρον.