Η τέχνη του να χάνεσαι: Γιατί το GPS σκότωσε τη μαγεία της ανακάλυψης

Υπήρχε μια εποχή –όχι και τόσο μακρινή– που το να χαθείς ήταν μέρος του προγράμματος… και της εμπειρίας. Έβγαινες από το σπίτι χωρίς να ξέρεις ακριβώς πού θα καταλήξεις. Έστριβες κάπου που έμοιαζε ωραία, ρωτούσες έναν περαστικό, σημείωνες στο μυαλό σου ένα καφέ δύο δρόμους μετά την πλατεία. Και κάπως έτσι, ανάμεσα σε λάθος στροφές και μικρές καθυστερήσεις, έβρισκες πράγματα που δεν ήξερες ότι ψάχνεις.

Σήμερα, το GPS δεν μας αφήνει να χαθούμε. Μας μιλά με σιγουριά, μας μετράει βήματα και μέτρα, μας επαναφέρει στον σωστό δρόμο με μια σχεδόν μητρική επιμονή. Ανακατεύθυνση. Ανακατεύθυνση. Ανακατεύθυνση. Σαν να λέει: «Όχι, όχι, μην παρεκκλίνεις. Δεν είναι αυτός ο σκοπός σου». Και κάπου εκεί χάνεται η μαγεία.

Όταν η διαδρομή είχε σημασία, όχι μόνο ο προορισμός

Το GPS μάς έμαθε να σκεφτόμαστε την κίνηση γραμμικά. Από το σημείο Α στο σημείο Β. Όσο πιο γρήγορα, τόσο καλύτερα. Λιγότερα λεπτά, περισσότερος κερδισμένος χρόνος. «Δύο λεπτά γρηγορότερα» λέει η προτεινόμενη διαδρομή, κι η πόλη γίνεται ένα πλέγμα από βέλτιστες διαδρομές, και όχι ένας ζωντανός οργανισμός γεμάτος εκπλήξεις.

Κάποτε, όμως, η διαδρομή ήταν το μισό ταξίδι. Ένα λάθος λεωφορείο μπορούσε να σε βγάλει σε μια γειτονιά που δεν ήξερες. Ένα «ας κατέβω εδώ» γινόταν αφορμή για μια μικρή εξερεύνηση. Το να χαθείς δεν ήταν αποτυχία· ήταν πιθανότητα. Πιθανότητα για κάτι απρόσμενο.

Η άνεση που μας κάνει παθητικούς

Δεν υπάρχει αμφιβολία: το GPS είναι θαύμα. Μας γλιτώνει χρόνο, άγχος, καβγάδες στο αυτοκίνητο. Είναι προσβάσιμο, ακριβές, δημοκρατικό. Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει. Είναι ότι το αφήσαμε να σκέφτεται για εμάς.

Όταν ακολουθείς πιστά μια φωνή, σταματάς να παρατηρείς. Δεν κοιτάς πια τα ονόματα των δρόμων. Δεν σχηματίζεις χάρτη στο κεφάλι σου. Δεν θυμάσαι πώς πήγες, μόνο ότι έφτασες. Η πόλη γίνεται φόντο, όχι εμπειρία.

Και αυτό δεν αφορά μόνο τις πόλεις. Αφορά και τον τρόπο που ζούμε: με οδηγίες, alerts, reminders, βέλτιστες πρακτικές. Λιγότερος χώρος για περιπλάνηση, περισσότερη εμμονή με την αποτελεσματικότητα.

Τι σημαίνει στ’ αλήθεια να χάνεσαι

Το να χάνεσαι δεν έχει να κάνει μόνο με τον προσανατολισμό, ή με τις διαδρομές σου στην πόλη. Είναι (και) ψυχική κατάσταση. Είναι να αφήνεις χώρο στο τυχαίο. Να μην ξέρεις τι ακριβώς θα συμβεί μετά. Να δέχεσαι ότι δεν ελέγχεις τα πάντα, και ότι αυτό είναι εντάξει.

Όταν χάνεσαι, ενεργοποιείται η περιέργειά σου. Αρχίζεις να παρατηρείς. Να ρωτάς. Να συνδέεσαι με τον χώρο και τους ανθρώπους γύρω σου. Η ανακάλυψη δεν είναι πια προϊόν αλγορίθμου, αλλά αποτέλεσμα παρουσίας.

Μπορούμε να το ξαναβρούμε;

Δεν χρειάζεται να πετάξουμε το κινητό στη θάλασσα. Αρκεί, πού και πού, να το βάζουμε στην τσέπη. Να περπατάμε χωρίς χάρτη. Να επιλέγουμε έναν άλλο, δρόμο επειδή μας άρεσε το φως του. Να αφηνόμαστε να χαθούμε επίτηδες, με την πολυτέλεια ότι, αν χρειαστεί, μπορούμε πάντα να ξαναβρούμε τον εαυτό μας και τις συντεταγμένες μας, με ένα άγγιγμα στην οθόνη. Σου βάζουμε και στοίχημα ότι τις περισσότερες φορές δεν θα χρειαστεί.