Λαϊκά κι αθηναϊκά: Στο καφενείο με κυριακάτικη εφημερίδα

Αν μπορούσες να αποκρυπτογραφήσεις το λαϊκό DNA της Αθήνας των προηγούμενων δεκαετιών, θα είχε στον πυρήνα του, την εικόνα ενός Αθηναίου Κυριακή πρωί να κρατά στο χέρι του μια κυριακάτικη εφημερίδα και να κατευθύνεται στο αγαπημένο του καφενείο καθώς ο ήλιος γλιστρά ανάμεσα στις νεοκλασικές προσόψεις και τον ήχο από τα τζάμια που τρίζουν ελαφρά καθώς το λεωφορείο περνάει από την Πατησίων.

Οι καφενέδες της πρωτεύουσας ήταν ανέκαθεν το κοινοβούλιο του δρόμου, το άσυλο των μοναχικών φιγούρων, το πρόσκαιρο γραφείο των λόγων κι ένας ακόμη τόπος συνάντησης των καψούρηδων αυτού του τόπου κι εμείς θα κάνουμε μια μικρή αναδρομή σε τόσο γνώριμα μέρη.

Η χρυσή εποχή

Κάνοντας ένα νοητό ταξίδι στην Αθήνα των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, διαπιστώνεις ότι η καρδιά της πόλης χτυπούσε στην Πλατεία Συντάγματος και στην Ομόνοια.

Το θρυλικό Καφενείο του Ζαχαράτου, στο ισόγειο της οικίας Βούρου (εκεί που σήμερα βρίσκεται το ξενοδοχείο Athens Plaza), ήταν ο «ομφαλός» της πολιτικής ζωής. Ο Γεώργιος Παπανδρέου είχε πει κάποτε πως «ο Ζαχαράτος είναι το δεύτερο, το ελεύθερο κοινοβούλιο». Εκεί, ανάμεσα σε μαρμάρινα τραπέζια και βελούδινες καρέκλες, οι δημοσιογράφοι έγραφαν τα πρωτοσέλιδα της επόμενης μέρας και οι πολιτικοί ανέβαζαν και κατέβαζαν κυβερνήσεις πριν καν φτάσουν στη Βουλή.

Λίγο πιο πέρα, το Καφενείο του Γιαννόπουλου, στην οδό Σταδίου, μάζευε τον πιο «λαϊκό» κόσμο, αλλά και τους φοιτητές που έψαχναν μια γωνιά για να αλλάξουν τον κόσμο, κι ενώ οι εφημερίδες και τα νέα τους γίνονταν αφορμή για ομηρικούς καυγάδες.

Τα φιλολογικά στέκια

Την ίδια περίοδο μαζί με τις πολιτικές φιλονικίες θέριευε και η Αθήνα του πνεύματος. Αν ήσουν ποιητής ή πεζογράφος τη δεκαετία του '30 ή του '50, το ραντεβού σου ήταν προδιαγεγραμμένο.

Είτε στον Μαύρο Γάτο, στην οδό Ακαδημίας, ένα υπόγειο που φιλοξένησε την μποέμ Αθήνα, είτε στο Πατάρι του Λουμίδη. Μιλάμε ίσως για το πιο εμβληματικό σημείο της πνευματικής ιστορίας μας. Στην οδό Σταδίου, στο «Πατάρι», μπορούσες να δεις στο διπλανό τραπέζι τον Ελύτη, τον Γκάτσο, τον Χατζιδάκι ή τον Τσαρούχη.

Τέλος η Βραζιλία, στη στοά της Βουκουρεστίου, όπου ο καφές έγινε πιο «ευρωπαϊκός» και η ελίτ της τέχνης συζητούσε για τα νέα ρεύματα που έρχονταν από το Παρίσι.

Οι αιωνόβιοι φρουροί

Παρά την επέλαση των μίνιμαλ coffee shops και των πλαστικών ποτηριών, η Αθήνα κρατά ακόμα μερικά «διαμάντια» που αρνούνται να υποκύψουν στον χρόνο και κρατούν ζωντανή λίγη από την αίγλη του παρελθόντος, για να πας και να διαβάσεις την εφημερίδα του σαν άνθρωπος.

1. Δεξαμενή (Κολωνάκι) Το ότι στο καφενεδάκι της Δεξαμενής σύχναζαν κάποτε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και ο Κώστας Βάρναλης σίγουρα το πήρε το αυτί σου καμιά εκατοστή φορές πριν από περίπου μια δεκαετία, όταν το ιστορικό καφενείο ανακαινίστηκε και επανήλθε δριμύτερο στην αθηναϊκή ζωή κι έκτοτε συνεχίζει να χαρίζει απλόχερα λίγη από την αίγλη του.

2. Η Ωραία Ελλάς (Μοναστηράκι): Στο κέντρο της Πλάκας, αυτό το καφενείο-κόσμημα σε μεταφέρει κατευθείαν στον 19ο αιώνα.  Αποτέλεσμα της συνεργασίας μιας dream team λαϊκών καλλιτεχνών (από τον Νίκο Γιαλλούρη που ζωγράφισε τον μεγάλο πίνακα με το όνομα του καφενείου, μέχρι την ομάδα του μέγα Δημήτρη Πικιώνη που επιμελήθηκε τα μαρμάρινα πατώματα και το πέτρινο πάσο) η Ωραία Ελλάς πήρε το όνομά της από το ομώνυμο ιστορικό καφενείο που βρισκόταν ως το 1879 στη γωνία των οδών Αιόλου και Ερμού. Το δε κτίριο στο οποίο στεγάζεται σήμερα, μαζί με το Κέντρο Ελληνικής Παράδοσης, χτίστηκε τη δεκαετία του 1920.

3. Το καφενείο 111: Κουκλίστικο και κοσμαγάπητο, με τα τραπεζάκια του να απλώνονται στο μικρό πλακόστρωτο της Αγίου Φιλίππου, το 111 είναι ένα από τα μακροβιότερα καφενεία της Αθήνας και φτιάχνει το ιδανικό σκηνικό για να μεταφερθείς έστω και νοητά στην παλιά Αθήνα που τόσο αγάπησες κι αγαπάς ακόμα.

4. Μουριά (Εξάρχεια): Λειτούργησε για πρώτη φορά το 1915. Σήμερα, πίσω από τον πάγκο θα βρεις τον κύριο Χρήστο, τον έβδομο ιδιοκτήτη στη μακρά ιστορία του μαγαζιού: πήρε τα ηνία το 1982 και έκτοτε, χωρίς διακοπή, υποδέχεται τον κόσμο από νωρίς το πρωί. Από τις 7.00 σερβίρει παραδοσιακό ελληνικό καφέ, ενώ όσο περνά η μέρα τη σκυτάλη παίρνουν το αλκοόλ και οι μεζέδες, μέχρι να κατεβάσει ρολά στις 23.30.

Η ιεροτελεστία της Κυριακής

Σήμερα, ενημερωνόμαστε από οθόνες, με γρήγορα scroll, πρόσβαση σε ό,τι κι αν σκεφτεί να ψάξει ο νους, λαμβάνοντας παράλληλα αμέτρητες ειδοποιήσεις. Όμως το καφενείο με την κυριακάτικη εφημερίδα ανά χείρας πρόσφερε κάτι που η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει: Τον χρόνο.

Στο καφενείο, ο χρόνος διαστέλλεται και εμποτίζεται με στιγμές κοινωνικοποίησης, αστεία, καυγάδες, μεζεδάκια που περνάνε και σου σπάνε τη μύτη τα οποία τόσο έχουν λείψει από την ψηφιακή καθημερινότητά μας. Για αυτό βουτώντας τα στο βαθύ πιθάρι της νοσταλγίας θρέφουμε τις αναμνήσεις του παρελθόντος που όσο μεγαλώνουμε φαντάζει δυστυχώς καλύτερο από το παρόν.