«Ο Κος Ζυλ» σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο Θέατρο Πόρτα

«Ο Κος Ζυλ», μια νέα, σύγχρονη σκηνική ανάγνωση, μεταγραφή της εμβληματικής “Δεσποινίδος Τζούλιας” του Αύγουστου Στρίντμπεργκ, σε κείμενο και σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου, έρχεται στο Θέατρο Πόρτα, από 27 Φεβρουαρίου, με τον Γιάννη Καράμπαμπα, τον Νίκο Κοσώνα και τη Θεόβη Στύλλου. 

Στο επίκεντρο της παράστασης βρίσκεται η εκρηκτική σχέση ανάμεσα στον Ζυλ, έναν νεαρό αριστοκράτη, και τον Ζαν, τον υπηρέτη του - μια σχέση όπου η έλξη, η επιθυμία και ο ανταγωνισμός μπλέκονται σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι εξουσίας. Μεταφέροντας τη δράση στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου και ανατρέποντας το φύλο του κεντρικού χαρακτήρα (από θηλυκό σε αρσενικό, «Ο Κος Ζυλ» προσεγγίζει, με νέα ματιά, την ανάγκη για κυριαρχία και επιβίωση, σε μια μεταγραφή του κλασικού έργου, όπου τίποτα δεν μένει σταθερό και κάθε επιλογή έχει κόστος.

Η ματιά του Θωμά Μοσχόπουλου

Στον «Κο Ζυλ», ο Θωμάς Μοσχόπουλος προσεγγίζει το έργο του Στρίντμπεργκ όχι μόνο ως μια ιστορία σκανδάλου και απαγορευμένης έλξης (τα έργο ήταν απαγορευμένο στη Σουηδία έως το 1939), αλλά και ως ένα σκληρό και αδυσώπητο πεδίο εξουσίας.

Η δραματουργική του ματιά μετατοπίζει το κέντρο βάρους στη σχέση ανάμεσα σε δύο άνδρες: τον Ζυλ (Νίκος Κοσώνας) και τον Ζαν (Γιάννης Καράμπαμπας), εξετάζοντας το βάρος της πατριαρχίας που ανέκαθεν συνθλίβει και το ανδρικό φύλο.

Η ένταση ανάμεσα στους δύο άνδρες είναι σωματική, ψυχική αλλά και βαθιά πολιτική. Δεν αφορά μόνο το ποιος επιθυμεί ποιον, αλλά το ποιος έχει το δικαίωμα να επιθυμεί, ποιος μπορεί να εκτεθεί και ποιος τελικά θα επιβιώσει. Η εξουσία δεν ασκείται μονομερώς: μετακινείται διαρκώς, αλλάζει χέρια, γίνεται πότε παιχνίδι και πότε απειλή. Η επιθυμία, η έλξη και ο ανταγωνισμός δεν αντιμετωπίζονται ως ιδιωτικά συναισθήματα, αλλά ως μηχανισμοί κυριαρχίας, δοκιμασίας και επιβολής.

Δίπλα τους, η Κριστίν (Θεόβη Στύλλου) λειτουργεί ως η φωνή μιας επιβιωτικής κοινωνίας που παρατηρεί, κρίνει, σχετικοποιεί και τελικά, παρεμβαίνει μόνο για να διασφαλίσει τη δική της συνέχεια. Είναι ο μηχανισμός που απορροφά το σοκ, περιορίζει την εκτροπή και επιλέγει - με κάθε κόστος - την συντήρησή της.

Σε διάλογο με τη «Δεσποινίδα Τζούλια»

Στη “Δεσποινίδα Τζούλια”, ο Στρίντμπεργκ αφηγείται τη συντριβή ενός προσώπου που βρίσκεται παγιδευμένο ανάμεσα στην κοινωνική του θέση και την επιθυμία του. Η σύγκρουση δεν είναι ποτέ ρομαντική: είναι πάντα ταξική, ψυχολογική και βαθιά βίαιη. Η Τζούλια και ο Ζαν δεν συγκρούονται μόνο ως εραστές, αλλά ως εκπρόσωποι διαφορετικών κόσμων, με την εξουσία να αλλάζει χέρια από στιγμή σε στιγμή.

Στον «Κο Ζυλ» του Μοσχόπουλου, η σύγκρουση μεταφέρεται σε νέο πλαίσιο και αποκτά άλλη αιχμή. Ανατρέποντας το φύλο του κεντρικού χαρακτήρα, επανεφευρίσκει την πρόθεση του Στριντμπεργκ να σοκάρει και να προκαλέσει. Η τραγωδία δεν αποδίδεται πια μόνο σε «αδυναμία χαρακτήρα» ή σε έμφυτα χαρακτηριστικά όπως το γενετήσιο φύλο, αλλά αποκαλύπτεται ως αποτέλεσμα άκαμπτων κοινωνικών δομών, ρόλων και προσδοκιών. Η πτώση δεν αφορά ένα πρόσωπο· αφορά ολόκληρο το σύστημα που το περιβάλλει.

Ιστορικό πλαίσιο - Μεσοπόλεμος

Σε αυτή τη νέα προσέγγιση, η δράση μεταφέρεται στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου, σε μια εποχή βαθιάς κρίσης και ανασφάλειας. Οι παλιές αριστοκρατικές αξίες καταρρέουν, νέες μορφές εξουσίας αναδύονται και η κοινωνία αναζητά σταθερά σημεία αναφοράς. Μέσα σε αυτό το ιστορικό μεταίχμιο, η σύγκρουση ανάμεσα στον Ζυλ και τον Ζαν αποκτά ευρύτερη πολιτική διάσταση: ο φόβος της πτώσης, η ανάγκη για πειθαρχία και η κοινωνική βία γίνονται καθοριστικές δυνάμεις.

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος, με τη συμβολή της δραματουργού Δηούς Καγγελάρη, παραδίδει ένα τολμηρό και ανατρεπτικό κείμενο. Ο Βασίλης Παπατσαρούχας υπογράφει την καλλιτεχνική επιμέλεια, τα σκηνικά, τα κοστούμια και τα video, συνθέτοντας ένα σκηνικό περιβάλλον όπου το ρεαλιστικό και το υπαινικτικό συνυπάρχουν, φωτίζοντας τις εσωτερικές εντάσεις και τις μετατοπίσεις εξουσίας των χαρακτήρων. Ο Χρήστος Στρινόπουλος αναλαμβάνει την κινησιολογική επιμέλεια, και ο Νίκος Βλασόπουλος τους σχεδιασμούς φωτισμών.

«Ο Κος Ζυλ» είναι μια παράσταση για το πώς η εξουσία “εγγράφεται” στα σώματα, πώς η επιθυμία μπορεί να γίνει όπλο και πώς η κοινωνία, ακόμα και όταν παρακολουθεί την καταστροφή, επιλέγει να συνεχίσει. Δεν προσφέρει λύτρωση ούτε ηθικές απαντήσεις. Παρατηρεί, με ακρίβεια και ένταση, τη στιγμή που οι ρόλοι καταρρέουν και αποκαλύπτεται το πραγματικό τίμημα της επιβίωσης.