Τι συνέβαινε στην Αθήνα του Ψυχρού Πολέμου;

Το άγαλμα με το μεγαλύτερο ρεκόρ βανδαλισμών στην αθηναϊκή ιστορία, εκείνο του Χάρι Τρούμαν στη λεωφόρο Βασιλέως Κωνσταντίνου, τοποθετήθηκε χωρίς επίσημη άδεια από τον Δήμο Αθηναίων. Με πρωτοβουλία της ελληνοαμερικανικής οργάνωσης Αχέπα. Την ημέρα της κηδείας του Γρηγόρη Λαμπράκη. Δεν είναι και να απορείς που μισήθηκε όσο δεν έχει ποτέ μισηθεί άγαλμα στην Αθήνα.

Η έβδομη από τις συνολικά οκτώ στάσεις της ολοκαίνουριας ξενάγησης της Action Plus, Πολιτιστική διπλωματία στην Αθήνα του Ψυχρού Πολέμου: Τέχνες, επιστήμες, καθημερινότητα, μπροστά στο άγαλμα του Τρούμαν είναι διαφωτιστική, όχι μόνο για την Ιστορία του, αλλά και για λεπτομέρειες σαν κι αυτές που ποτέ ως τώρα δεν είχαμε προσέξει: Στα λευκά μάρμαρα πίσω από το άγαλμα, ας πούμε, είναι σκαλισμένος ο λόγος που εκφώνησε ο αμερικανός πρόεδρος για την εφαρμογή του Σχεδίου Μάρσαλ στην Ελλάδα.

Το βλέμμα μας κατευθύνει σε αυτές η ξεναγός μας, Εύη Παπαδοπούλου, ιστορικός με μεταδιδακτορική έρευνα πάνω στον ρόλο της φωτογραφίας στις εκθέσεις του ΝΑΤΟ. Από εκεί προέκυψε, όπως θα μου πει αργότερα, και η ιδέα για την συγκεκριμένη, ιδιαίτερα πρωτότυπη ξενάγηση, που μας πηγαίνει μια βόλτα στην Αθήνα της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, στα 50s και τα 60s δηλαδή, εστιάζοντας σε αυτά που αν ήμασταν ντοκιμαντέρ του Netflix θα λέγαμε Culture Wars. Την πολιτιστική διπλωματία, τις επιρροές που προσπαθούσαν εναλλάξ να ασκήσουν οι δύο συγκρουόμενοι γίγαντες της εποχής σε μια πόλη όπως η Αθήνα –που μπορεί να την είχε κερδίσει η Δύση, ήταν όμως αυτή, φύσει και θέσει, μια ανησυχητικά εύθραυστη νίκη.

Περνώντας από τοπόσημα τόσο προφανή όσο η Σοβιετική Πρεσβεία και το άγαλμα του Τρούμαν, αλλά και τόσο αναπάντεχα όσο το Ωδείο Αθηνών, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και το σπίτι της Ελένης Βλάχου, εκδότριας των θρυλικών Εικόνων, η ξενάγηση ξετυλίγει το κουβάρι των ιδεολογικών και πολιτιστικών επιρροών που διαμόρφωναν τα χρόνια εκείνα την Αθήνα.

Το ήξερες, ας πούμε, ότι το πρόγραμμα Ήχος και Φως, που φώτισε για πρώτη φορά την Ακρόπολη, χρησιμοποιώντας την ως σκηνικό για δραματοποιημένες αφηγήσεις της αρχαίας ελληνικής Ιστορίας, τις οποίες ο κόσμος παρακολουθούσε (για την ακρίβεια, άκουγε) από την Πνύκα, ήταν γαλλική επινόηση; Ιδέα του Αντρέ Μαλρώ, για την ακρίβεια, συγγραφέα και υπουργού πολιτισμού του Σαρλ ντε Γκωλ, η οποία γνώρισε τέτοια επιτυχία που συνεχίστηκε μέχρι τη δεκαετία του ’70, και ταξίδεψε και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως η Ρόδος και το Ναύπλιο. Δεν είναι τυχαία, λοιπόν, η πρώτη στάση της ξενάγησής μας, έξω από τη Γαλλική Πρεσβεία στη Βασιλίσσης Σοφίας.

Όπως τυχαίο δεν πρέπει να είναι και το παιχνίδι αυτό της μοίρας, που θέλει τη δεύτερη και την τρίτη στάση μας, τη μια σχεδόν δίπλα στην άλλη, να είναι το σπίτι της εκδότριας του περιοδικού Εικόνες, που όπως λέει η ξεναγός μας προωθούσε έναν τρόπο ζωής πολύ κοντά στα δυτικά πρότυπα της εποχής, και η Σοβιετική Πρεσβεία, που διοργάνωνε τω καιρώ εκείνω θρυλικές χοροεσπερίδες και ενδιαφέρουσες εκθέσεις όπως εκείνη που πραγματοποιήθηκε το 1956, με έργα σοβιετικού ρεαλισμού.

Καταπώς βέβαια μαντεύεις, η δυτική επιρροή κερδίζει κατά κράτος στην ξενάγηση, όπως κέρδισε και στην πράξη. Κι αυτό γίνεται ωραίο έναυσμα για πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις μετά.