Paolo Coelho: «Έχεις επιλογή… ακολούθησέ την»

Ο Βραζιλιάνος συγγραφέας-φαινόμενο Paulo Coelho συναντήθηκε πρόσφατα με την συγγραφέα και δημοσιογράφο των FT, An Wilson, και συζήτησαν για τα best-sellers βιβλία του -καθώς και για βιβλία άλλων- την πολυκύμαντη ζωή του, το Facebook, την θρησκεία, την πολιτική, την σύζυγό του, το σημαντικό φιλανθρωπικό του έργο και το… μυστικό της επιτυχίας του.

της An Wilson

Ο Αλχημιστής (1998), το δεύτερο βιβλίο του Coelho, πριν φτάσει να γίνει ένα από τα βιβλία με τις μεγαλύτερες πωλήσεις παγκοσμίως, είχε αρχικά πουλήσει μόνο 900 αντίτυπα. Μέχρι σήμερα, η ιστορία του νεαρού Ανδαλουσιανού βοσκού που ταξιδεύει ανά τον κόσμο προς αναζήτηση της σοφίας, έχει πουλήσει περισσότερα από τριάντα εκατομμύρια αντίτυπα. Η ουσία της απήχησής του βρίσκεται στην κεντρική ιδέα του βιβλίου, η οποία επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά και σε άλλα βιβλία του συγγραφέα: Ο καθένας μπορεί να αλλάξει την ζωή του.

Αυτή, βέβαια, είναι μία εξ’ορισμού λανθασμένη ιδέα. Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι παγιδευμένοι στις συνθήκες της ζωής τους. Όμως εντυπωσιάστηκα από αυτόν τον συγγραφέα, ο οποίος κατάφερε να πείσει τόσους πολλούς ανθρώπους. Γεννημένος το 1947, παιδί μιας μικροαστικής οικογένειας στο Rio de Janeiro, ο Coelho επαναστάτησε έναντι των αυστηρών καθολικών γονιών του. Έγινε χίπης, απόλαυσε την επιτυχία ως στιχουργός μοντέρνων τραγουδιών, παντρεύτηκε (τέσσερις φορές) και εξερεύνησε τον κόσμο του sex, drugs and rock ‘n roll. Αριστερίζων από την φύση του, ο Coelho έγινε το μαύρο πρόβατο της στρατιωτικής δικτατορίας στην Βραζιλία και, το 1974, φυλακίστηκε και βασανίστηκε.

Το 1986, όταν ο Coelho ήταν 38 ετών, η τέταρτη σύζυγός του Christina Oiticica (φωτο) τον έπεισε να ακολουθήσει τον δρόμο των προσκυνητών, στο Santiago de Compostela της Ισπανίας, και έτσι επανα-προσηλυτίστηκε στην Καθολική πίστη των παιδικών του χρόνων. Το ταξίδι του αυτό ενέπνευσε το πρώτο του βιβλίο, The Pilgrimage, το οποίο εκδόθηκε το 1987.

Τώρα, ο συγγραφέας-star έχει συγκεντρώσει αποσπάσματα από τους αγαπημένους του «κλασσικούς» για ένα βιβλίο με τον τίτλο Inspirations. Το αποτέλεσμα είναι ένα τυπικό για τον Coelho μείγμα από σεξ και ευλάβεια: αποκλειστικά σεξουαλικά αποσπάσματα από τον Εραστή της Λαίδης Τσάτερλυ ή του Μπαγκαβάτ Γκίτα και κειμένων του Gabriel García Márquez.

Ο 62χρονος συγγραφέας περνά τον μισό χρόνο στο Rio de Janeiro και τον άλλο μισό στη Γενεύη. Εκεί, σε ένα πεντάστερο εστιατόριο, στις όχθες της ελβετικής λίμνης, τον συνάντησα. Μετρίου αναστήματος, με γκρίζα γενειάδα και μία μακριά λευκή τούφα μαλλιών στην πλάτη. Φορά μαύρο κοστούμι, μαύρο πουκάμισο και αθλητικά. Μου σφίγγει το χέρι δυνατά. «Όταν ζούσα στο Λονδίνο, οι Financial Times ήταν πολύ σημαντικοί για εμένα. Η χώρα μου βρισκόταν υπό δικτατορικό καθεστώς. Η εφημερίδα αυτή ήταν η μόνη που έλεγε την αλήθεια για την χώρα μου». Τα αγγλικά του είναι άριστα, εξαιρουμένης ίσως της γραμματικής, και τον ρωτάω πώς έμαθε να μιλά τόσο καλά. «Έγινα χίπης», μου εξηγεί γελώντας.

Η κουβέντα μας ξεκινά με τον Coelho να μου λέει ότι έχει εθιστεί στο ίντερνετ. Τον ρωτάω πόσες ώρες την ημέρα περνά online. «Περισσότερες από όσες θα έπρεπε», μου λέει. Του απαντώ ότι έχει περισσότερους από 677 χιλιάδες φίλους στο Facebook. «Πώς το ξέρεις;» μου λέει γελώντας. «Οι περισσότερες είναι γυναίκες», απαντώ. «Ναι, ναι… Σε μία κανονική σελίδα στο Facebook μπορείς να έχεις το πολύ 5.000 φίλους. Αν ξεπεραστεί αυτός ο αριθμός η σελίδα αλλάζει και γίνεται fan page. Όσο για τις γυναίκες, υπάρχει μόνο ένα μέρος που μπορώ να βλέπω το αναγνωστικό μου κοινό –όταν υπογράφω βιβλία, κάτι που έχω σταματήσει πλέον να κάνω».

Τον ρωτάω γιατί εγκατέλειψε τους θαυμαστές του. «Στο Λονδίνο, πριν τρία χρόνια, έπρεπε να πάμε στο Borders, στην Oxford Street. Πέρασα περισσότερες από έξι ώρες υπογράφοντας βιβλία. Φτάνω να γίνομαι περισσότερο ροκ σταρ παρά συγγραφέας. Έτσι αποφάσισα ότι δε μπορώ να υπογράφω όλα τα βιβλία», απαντά.

Με ρωτά αν έχω διαβάσει το Eleven Minutes (το μεγαλύτερο σε πωλήσεις μυθιστόρημά του, του 2003), το οποίο είναι ουσιαστικά το ημερολόγιο μιας πόρνης. Ευτυχώς, απαντώ ότι το έχω διαβάσει. Ο Coelho αφηγείται την ιστορία της ζωής της σχεδόν σαν να πρόκειται για παραμύθι. «Κάθε ένας από εμάς έχει το ένα πόδι στο παραμύθι και το άλλο πόδι στην άβυσσο», γράφει. Τα 11 Λεπτά του τίτλου είναι ο χρόνος που χρειάζεται ο κάθε πελάτης της για να ικανοποιηθεί και κατά την διάρκεια της… διαδικασίας, εκείνη φαντάζεται την υπόλοιπη μέρα του.

Είναι, νομίζω, όχι μόνο ό,τι πιο ωμό αλλά και ό,τι καλύτερο έχει γράψει. Το βιβλίο βασίζεται στο αληθινό ημερολόγιο μιας Βραζιλιάνας, η οποία δούλευε σαν πόρνη στην Ελβετία. Συνεχίζει να μου μιλά για το βιβλίο. «Χρησιμοποίησα το ημερολόγιό της ως βάση για την ιστορία μου». Πώς τη γνώρισε; «Είναι μία πολύ παράξενη ιστορία. Έδινα μία διάλεξη στην Mantova της Ιταλίας. Και κάπου ανάμεσα στο κοινό ήταν ένα άτομο με πλακάτ, το οποίο έλεγε ‘Θέλω να σου μιλήσω’ στα Πορτογαλικά. Σκέφτομαι ότι πρόκειται για ένα προβληματισμένο άτομο, οπότε λέω στον Ιταλό εκδότη μου ότι πρέπει να μιλήσω με αυτήν την γυναίκα... Έρχεται, λοιπόν, σ’εμένα και μου λέει ‘έχω ένα χειρόγραφο’. Της λέω ‘ο δικηγόρος μου μού απαγορεύει να διαβάζω ξένα χειρόγραφα. Αν τυχόν το διαβάσω και δανειστώ από εκεί μία πρόταση…» Θα πουν μετά ότι την έκλεψε κ.λ.π., γνωστή ιστορία.

«Ναι. Τέλος πάντων, αφήνει τελικά το χειρόγραφο στο ξενοδοχείο μου. Και επειδή δεν είχα κάτι άλλο να διαβάσω εκείνη την ημέρα, ξεκίνησα να το διαβάζω. Και πάντα είχα σαν στόχο στη ζωή μου να γράψω ένα βιβλίο για το σεξ. Αλλά δεν μπορούσα να βρω ένα καλό θέμα. Διάβασα, λοιπόν, το βιβλίο, και είπα ‘μα αυτή είναι εκδιδόμενη’». Είναι ακόμα; «Όχι, δεν είναι πια. Έχει παντρευτεί». Με τα πολλά, συναντιούνται, κανονίζουν να πάνε στην συνοικία με τα κόκκινα φανάρια (στην Langstrasse), ξαναπηγαίνει εκεί με κάποιους γνωστούς του, συγκεντρώνονται πρώην συνάδελφοι της γυναίκας και του ζητούν υπογραφές στα βιβλία τους. Τελικά, καταλήγει όλη η συνοικία με τα κόκκινα φανάρια να αναζητά τον Coelho.

Πού ήταν η σύζυγός σας; «Στην Βραζιλία… Την πήρα τηλέφωνο να της πω τι έγινε, σε περίπτωση που το μάθαινε πρώτα από το Μέσα, και μου απαντά ‘Και τι έγινε; Δεν είσαι ο Πάπας!’». Τον ρωτάω πώς αντιδρά η γυναίκα του με όλες αυτές τις θαυμάστριες. «Είναι πολύ χαρούμενη. Είμαστε παντρεμένοι τριάντα χρόνια. Δεν υπάρχει τίποτα πολυτιμότερο στην ζωή μου από αυτήν.»

Είχατε παντρευτεί πριν τον Αλχημιστή; «Πολύ πριν. Ήταν μαζί μου καθ’όλη την διαδικασία». Είναι πολύ θρήσκα; «Πάρα πολύ. Χάρη σ’αυτήν επέστρεψα στον Χριστιανισμό.» Τον ρωτάω τη γνώμη της γυναίκας του για τον Πάπα. «Δεν ξέρω τι γνώμη έχει εκείνη αλλά τι γνώμη έχω εγώ» και συνεχίζει «πιστεύω ότι ασχολείται περισσότερο με την πολιτική παρά με την θρησκεία… Ήξερα έναν Βραζιλιάνο μοναχό, έναν Φραγκισκανό, ο οποίος κήρυττε για να βοηθά τους φτωχούς. Και ο Ratzinger ανάγκασε αυτόν τον μοναχό να σωπάσει για έναν χρόνο. Κάνει μεγάλη ζημιά αυτός ο άνθρωπος. Προκαλεί τρομερή ζημιά κάθε είδους δογματικός συντηρητισμός. Είτε στον Χριστιανισμό είτε στο Ισλάμ.»

Συμφωνώ μαζί του και τον ρωτάω «Τι πρέπει να κάνουμε Paolo;». Είμαι και εγώ θρήσκα, όπως εσύ. Αντιμετωπίζουμε και οι δύο την ζωή με ιδιαίτερη πίστη. Αλλά βλέπουμε όλους αυτούς τους τρελούς, και σε πάρα πολλούς διαπληκτισμούς είμαι με το μέρος όσων δεν πιστεύουν. «Και εγώ το ίδιο!» λέει. «Αλλά με τον ίδιο τρόπο που η Αμερική επιβίωσε από τον George Bush και η Αγγλία από τον Tony Blair, έτσι θα επιβιώσει και η εκκλησία από αυτόν τον Πάπα», ξεσπά σε γέλια.

Πέραν της σοφίας που έχει μοιράσει σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο, ο Coelho έχει προσφέρει πολλά στην πόλη του, το Rio, οπότε τον ρωτώ για το φιλανθρωπικό του έργο και το Paulo Coelho Institute, το οποίο χρηματοδοτεί ένα σχολείο για φτωχά παιδιά. «Καταλαβαίνεις, όπως είπε ένας από τους σοφούς κήρυκές σας στην Μ. Βρετανία, ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι ‘νησί’.» Ο John Donne, απαντώ εγώ. «Οπότε είπα (στον εαυτό μου), ‘δεν είσαι ‘νησί’, πρέπει να συμμετέχεις’. ‘Δε μπορώ να αλλάξω την χώρα μου… αλλά μπορώ να αλλάξω τον δρόμο μου’», είπα. «Στο τέλος του δρόμου μου υπάρχει μία φαβέλλα. Οι συνθήκες ζωής εκεί είναι τραγικές. Βρήκα εκεί αυτές τις δύο γυναίκες που κάνουν κάτι υπέροχο. Η ιδέα ήταν τόσο απλή και ξεκάθαρη που με συγκίνησε. Φροντίζουν παιδιά, τα μαθαίνουν γράμματα και τέχνες και έτσι όταν αυτά επιστρέφουν σπίτια τους έχουν να δώσουν στην οικογένειά τους μόνο θετική ενέργεια. Πλέον τα παιδιά αυτά έχουν φτάσει τα 430.»

«Οι γυναίκες αυτές είναι αγίες», συνεχίζει, «εγώ κάθομαι εδώ και τρώω σε αυτό το υπέροχο εστιατόριο, κοιτάζω αυτήν την πανέμορφη λίμνη, και εκείνες δουλεύουν σκληρά με τα φτωχά παιδιά στην Βραζιλία».

Στο τέλος της κουβέντας μας συζητάμε για το ‘μυστικό της επιτυχίας του’. Του εξηγώ γιατί βρίσκω λάθος την ιδέα του ότι όλοι μας μπορούμε να αλλάξουμε την μοίρα μας. «Φαντάσου να είσαι ένας εργάτης, στα σαράντα σου, με δύο παιδιά. Δε μπορείς να ξεφύγεις από αυτό ή να αλλάξεις την ζωή σου», του λέω. Δείχνει πληγωμένος και μοιάζει να προβληματίζεται με τα λόγια μου. Όταν επιστρέφει από τις σκέψεις του ετοιμαζόμαστε ήδη να φύγουμε, να αποχαιρετιστούμε. Σφίγγει ξανά το χέρι μου δυνατά και αυτό που μου λέει με κάνει να συνειδητοποιήσω ότι υπάρχει μία χώρα -αυτή των Best sellers- στην οποία τα όνειρα γίνονται πραγματικότητα: «Έχεις επιλογή», λέει χαμογελώντας. «Ακολούθησε το μονοπάτι σου. Ακόμα κι αν δουλεύεις σε ένα εργοστάσιο πρέπει να προσαρμοστείς όπως η Scarlett O’Hara, η οποία μετέτρεψε τις κουρτίνες της σε ένα όμορφο φόρεμα. Τότε έχεις κάνει ό,τι καλύτερο μπορείς. Τότε θα έχεις γίνει βασιλιάς του δικού σου βασιλείου.»

Το τελευταίο βιβλίο του Paulo Coelho, ‘Inspirations: Selections from Classic Literature’ κυκλοφόρησε στις 4 Μαρτίου 2010 από τις εκδόσεις Penguin και δεν έχει έρθει ακόμα στην Ελλάδα.

Πηγή: FT.com