Τι είναι η μυρωδιά του παλιού βιβλίου, και γιατί μας αρέσει τόσο;

Τι ακριβώς μυρίζουμε όταν ανοίγουμε ένα παλιό βιβλίο; Δεν θα το πιστέψεις, αλλά η απάντηση περιλαμβάνει τις λέξεις βανίλια, ξύλο και σοκολάτα. Και ναι, υπάρχει εξήγηση επιστημονική.

Τι είναι η μυρωδιά του παλιού βιβλίου, και γιατί μας αρέσει τόσο;

Μπαίνεις σ’ ένα παλαιοβιβλιοπωλείο για να χαζέψεις, βγάζεις ένα βιβλίο από το ράφι και κάνεις αυτό που κάνουμε πολλοί όταν νομίζουμε ότι δεν μας βλέπουν. Το ανοίγεις στη μέση και χώνεις τη μύτη σου ανάμεσα στις σελίδες. Μυρίζει λίγο ξύλο, λίγο βανίλια, λίγο ντουλάπι που είχε χρόνια να ανοιχτεί. Αν σου ζητούσαν να περιγράψεις τη μυρωδιά με δύο λέξεις, μάλλον θα έλεγες «παλιό βιβλίο» και θα θεωρούσες ότι συνεννοηθήκαμε. Πράγμα που κάνει ακόμα πιο ωραία την απάντηση που έδωσαν επισκέπτες ενός μουσείου όταν τους έβαλαν να τη μυρίσουν στα τυφλά. Η λέξη που ακούστηκε περισσότερο ήταν «σοκολάτα».

Τι μυρίζουμε όταν ανοίγουμε ένα παλιό βιβλίο;

Όσο περνούν τα χρόνια, τα υλικά του βιβλίου αλλάζουν χημική σύσταση. Το χαρτί, οι κόλλες και τα μελάνια απελευθερώνουν ενώσεις που περνούν στον αέρα και φτάνουν στη μύτη μας. Η μυρωδιά του παλιού βιβλίου είναι το μείγμα αυτών των ενώσεων. Η σύνθεσή του εξαρτάται από το πώς φτιάχτηκε το βιβλίο, από το χαρτί μέχρι το δέσιμο, και από τις συνθήκες στις οποίες φυλάχτηκε. Γι’ αυτό ένα κιτρινισμένο βιβλίο τσέπης και ένας πανόδετος τόμος που πέρασε δεκαετίες σε βιβλιοθήκη μπορεί να σου μυρίζουν και τα δύο «βιβλίο», το καθένα όμως λίγο διαφορετικά.

Κι αυτή η ιδέα βανίλιας που πιάνει η μύτη σου; Μπορεί να οφείλεται στη βανιλίνη, την ένωση που δίνει στη βανίλια το χαρακτηριστικό της άρωμα και μπορεί να σχηματιστεί καθώς διασπάται η λιγνίνη, συστατικό του ξύλου που συναντάμε σε χαρτιά από ξυλοπολτό. Η φουρφουράλη, που μπορεί να σχηματιστεί καθώς φθείρονται οι ίνες του χαρτιού, θυμίζει ψωμί ή αμύγδαλο. Στο μείγμα μπορεί να υπάρχει και οξικό οξύ, που θα αναγνώριζες πολύ πιο εύκολα αν το μύριζες στο ξίδι. Ωραία παρέα για κάτι που μέχρι πριν από λίγο λέγαμε σκέτο «χαρτί».

Το βιβλίο που μύριζε σοκολάτα

Για τη μελέτη τους, που δημοσιεύτηκε το 2017, η Σεσίλια Μπεμπίμπρε και ο Ματίγια Στρλιτς από το University College London χρησιμοποίησαν μια έκδοση του 1928 που βρήκαν σε παλαιοβιβλιοπωλείο του Λονδίνου. Από μικρά κομμάτια χαρτιού του βιβλίου, οι ερευνητές έφτιαξαν ένα εκχύλισμα και μούσκεψαν σ’ αυτό μια γάζα. Την έβαλαν σε ένα μεταλλικό δοχείο με καπάκι από πλέγμα και ζήτησαν από τους επισκέπτες του Μουσείου - Πινακοθήκης του Μπέρμιγχαμ να μυρίσουν το δείγμα και να πουν τι τους θύμιζε. Από τις 79 απαντήσεις που συγκέντρωσαν, η πιο συχνή ήταν «σοκολάτα». Δεύτερος ήρθε ο καφές.

Κι αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, εξηγείται από το ότι ο καφές, το κακάο και το πολυκαιρισμένο χαρτί απελευθερώνουν κάποιες κοινές ενώσεις. Στην ίδια έκθεση, βέβαια, υπήρχαν χωριστά δείγματα καφέ και σοκολάτας, που μπορεί να επηρέασαν τους συνειρμούς των επισκεπτών. Όταν η ομάδα μελέτησε και τη μυρωδιά της βιβλιοθήκης του καθεδρικού του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο, οι άνθρωποι που μπήκαν στον χώρο την περιέγραψαν κυρίως ως ξυλώδη. Από τις περιγραφές και τις χημικές αναλύσεις προέκυψε ένας «τροχός οσμών» για παλιά βιβλία, σαν εκείνους που χρησιμοποιούν οι γευσιγνώστες για το κρασί.

Και γιατί μας αρέσει τόσο;

«Μπορώ να εισπνεύσω τη γνώση», έγραψε κάποιος στο βιβλίο επισκεπτών της βιβλιοθήκης του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο. Κάπως μεγαλόστομο για άνθρωπο που μόλις μύρισε χαρτί και ξύλο, αλλά τον καταλαβαίνεις. Αν έχεις πιάσει ποτέ τον εαυτό σου να ξανανοίγει ένα βιβλίο μόνο και μόνο για να το μυρίσει άλλη μία φορά, ξέρεις πόση σημασία έχει το ότι αυτή η μυρωδιά βγαίνει από βιβλίο.

Αυτό το τελευταίο έχει τη σημασία του, καθότι το πόσο ευχάριστη μας φαίνεται μια μυρωδιά δεν εξαρτάται μόνο από την ίδια τη μυρωδιά. Τι εννοούμε; Σε αυτό εδώ το πείραμα, οι ερευνητές έδωσαν στους συμμετέχοντες να μυρίσουν το ίδιο δείγμα με δύο διαφορετικές ετικέτες: «τσένταρ» και «σωματική οσμή». Με τη δεύτερη ετικέτα, το ίδιο δείγμα τούς φάνηκε σημαντικά πιο δυσάρεστο.

Σκέψου, τώρα, πόσα πράγματα σου λέει από μόνο του ένα παλιό βιβλίο που ανοίγεις πρώτη φορά, με μια αφιέρωση του 1964 σε κάποια Μαρία που δεν γνώρισες ποτέ. Μυρίζει χρονική συνέχεια, και λίγη από ανθρώπινη αγάπη.

Μπείτε στη συζήτηση

σχόλια

v