Τα 90s και τα 00s επιστρέφουν σε playlists, φίλτρα και ντουλάπες. Γιατί όμως μια εποχή που δεν έζησαν μοιάζει σε πολλούς 20άρηδες πιο ανέμελη από το σήμερα;
γράφει:
Τη βλέπεις κι εσύ την ειρωνεία, έτσι; Παιδιά που γεννήθηκαν το 2004 φορούν χαμηλοκάβαλα τζιν, ακούν Britney στο repeat και ανεβάζουν stories με φίλτρα που μιμούνται τις βιντεοκάμερες του 1998. Τα 90s και τα 00s έχουν επιστρέψει όχι ως ιστορική περίοδος, αλλά ως αισθητική, γιατί όσο πιο αβέβαιο μοιάζει το παρόν, τόσο πιο θελκτικό φαίνεται το παρελθόν.
Γιατί όμως το συγκεκριμένο παρελθόν;
Η νοσταλγία δεν χρειάζεται προσωπικές αναμνήσεις για να λειτουργήσει. Μπορεί να είναι και δανεική. Οι ψυχολόγοι μιλούν για μια μορφή «αναδρομικής εξιδανίκευσης», όπου το παρελθόν παρουσιάζεται ως πιο απλό, πιο αθώο, πιο ασφαλές από ό,τι ήταν στην πραγματικότητα.
Στα μάτια των σημερινών 20άρηδων, τα 90s και τα 00s είναι η τελευταία εποχή πριν από την υπερφόρτωση της πληροφορίας. Πριν από τα ατελείωτα notifications, πριν από το άγχος της διαρκούς σύγκρισης στα social, πριν από την αίσθηση ότι ο κόσμος φλέγεται σε real time στην οθόνη σου. Δεν είναι ότι τότε δεν υπήρχαν προβλήματα. Είναι, όμως, ότι δεν τα κουβαλούσες όλα στην τσέπη σου.
Το Instagram αρχικά και το TikTok στη συνέχεια μετέτρεψαν τη νοσταλγία σε μηχανή παραγωγής καρδούλων. Ένα τραγούδι της Britney Spears, ένα νοσταλγικό φίλτρο, ένα απόσπασμα από τα Φιλαράκια ή ένα low resolution βίντεο τύπου camcorder αρκούν για να γεννήσουν εκατομμύρια views.
Οι πλατφόρμες ευνοούν το γνώριμο. Και τίποτα δεν είναι πιο γνώριμο από μια εποχή που έχει ήδη αποκτήσει μυθολογία. Τα 90s έγιναν σύμβολο «ανεμελιάς», τα 00s σύμβολο «ποπ υπερβολής». Ο αλγόριθμος απλώς φροντίζει να μας τα σερβίρει ξανά και ξανά, ώσπου να μοιάζουν σχεδόν ειδυλλιακά.
Οι σημερινοί 20άρηδες μεγάλωσαν μέσα στην οικονομική κρίση, την πανδημία, την αγωνία για την κλιματική αλλαγή και μια αγορά εργασίας που θυμίζει κινούμενη άμμο. Η ενηλικίωσή τους δεν είχε το αφήγημα της προόδου που καθησύχαζε τις προηγούμενες γενιές.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, τα 90s και τα 00s φαντάζουν σαν μια εποχή με λιγότερη υπαρξιακή πίεση. Χωρίς LinkedIn anxiety. Χωρίς την ανάγκη να «χτίζεις προσωπικό brand» πριν καν βρεις ποιος/α είσαι. Με internet που έκανε θόρυβο όταν συνδεόταν και μετά… σταματούσε. Δεν είναι να απορείς που πολλοί σημερινοί 20άρηδες δηλώνουν πως θα προτιμούσαν έναν κόσμο λίγο πιο χειροπιαστό, λίγο πιο offline.
Η μόδα των 00s, το λεγόμενο Y2K, τα είχε όλα στην υπερβολή τους: Glitter, baby tees, cargo παντελόνια, pop icons σε υπερκορεσμένα χρώματα. Έφτιαχνε, έτσι, έναν κόσμο που καθόλου δεν ντρεπόταν να είναι φανταχτερός.
Σήμερα, σε μια εποχή όπου όλα κρίνονται, σχολιάζονται και αξιολογούνται δημόσια, η camp διάθεση των 00s μοιάζει απελευθερωτική γιατί είναι παιγνιώδης, κάπως σαν να λες «αν είναι να εκτεθώ, τουλάχιστον θα το κάνω με στρας».
Δεν είναι τυχαίο ότι η επιστροφή αυτή συνοδεύεται από επαναξιολόγηση ποπ φιγούρων που κάποτε λοιδορήθηκαν. Η αφήγηση αλλάζει. Η γενιά που μεγάλωσε βλέποντας την πτώση των ειδώλων της, τώρα γυρνά για να τους ρίξει μια δεύτερη ματιά με περισσότερη ενσυναίσθηση.
Δεν είναι, όμως, σημερινό το φαινόμενο, μη νομίζεις. Κάθε γενιά, όταν νιώθει ότι χάνει τον έλεγχο, στρέφεται προς τα πίσω. Στη δεκαετία του 70 υπήρξε νοσταλγία για τα 50s. Σήμερα υπάρχει νοσταλγία για τα 90s. Το παρελθόν γίνεται καταφύγιο γιατί είναι ήδη ολοκληρωμένο. Δεν έχει ανοιχτά tabs.
Για τους σημερινούς 20άρηδες, που καλούνται να πάρουν αποφάσεις σε έναν κόσμο διαρκούς αβεβαιότητας, το ρετρό είναι μια μορφή ήπιας φυγής. Δεν λύνει προβλήματα. Τα ντύνει όμως με soundtrack.
Εδώ χρειάζεται μια μικρή απομυθοποίηση. Τα 90s είχαν πολέμους, κοινωνικές ανισότητες, body shaming και bullying στην prime time τηλεόραση. Τα 00s είχαν 9/11, τρομοκρατία, οικονομικές φούσκες που έσκασαν στα μούτρα μας, συμπαρασέρνοντας έναν ολόκληρο πλανήτη. Δεν ήταν παράδεισος.
Αυτό που ίσως ήταν διαφορετικό, ήταν η αίσθηση ρυθμού. Η ζωή δεν κυλούσε με την ταχύτητα του σκρολαρίσματος. Η δημόσια έκθεση δεν ήταν 24/7. Η σύγκριση δεν ήταν ποσοτικοποιημένη σε likes.
Ίσως λοιπόν οι σημερινοί 20άρηδες να μην νοσταλγούν τα 90s ως ιστορική περίοδο, απλά να νοσταλγούν μια υπόσχεση απλότητας, μαζί με την ιδέα ότι ο κόσμος μπορεί να είναι λιγότερο απαιτητικός. Και όσο το παρόν παραμένει θορυβώδες, το παρελθόν θα συνεχίζει να φοράει glitter και να μας κλείνει το μάτι από ένα πιξελιασμένο story.
Γιατί στην πραγματικότητα, η ρετρομανία δεν είναι χρονομηχανή, είναι διάθεση. Και αυτή τη στιγμή, η διάθεση λέει: βάλε το παλιό CD, κατέβασε ταχύτητα και άσε για λίγο τον αλγόριθμο να περιμένει.
