Πώς βγαίνουν οι τιμές της βενζίνης

Η τιμή της βενζίνης στην Ελλάδα ακολουθεί έναν συγκεκριμένο μηχανισμό διαμόρφωσης, ο οποίος είναι σύνθετος, πολυεπίπεδος και σε μεγάλο βαθμό προκαθορισμένος.

Σε περίπτωση που έχεις αναρωτηθεί, δεν πρόκειται για μία ενιαία «τιμή καυσίμου», αλλά για το άθροισμα διεθνών αγορών, φορολογίας, κόστους διακίνησης και λιανικού ανταγωνισμού.

Πώς διαμορφώνεται λοιπόν το κόστος της και από ποιους παράγοντες εξαρτάται;

Οι τιμές Platts και τα ελληνικά διυλιστήρια

Οι τιμές της βενζίνης δεν εξαρτώνται άμεσα από το αργό πετρέλαιο (π.χ. Brent). Στην Ελλάδα –όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες– η αγορά λειτουργεί με βάση τις διεθνείς τιμές των τελικών προϊόντων (βενζίνη, diesel), όπως αυτές αποτυπώνονται στις τιμές Platts της Ανατολικής Μεσογείου. Με άλλα λόγια, αυτό που έχει σημασία δεν είναι πόσο κοστίζει το βαρέλι αργού, αλλά πόσο κοστίζει η έτοιμη βενζίνη στην περιφερειακή διεθνή αγορά.

Οι τιμές των ελληνικών διυλιστηρίων δεν αλλάζουν από στιγμή σε στιγμή. Αντίθετα, διαμορφώνονται με βάση τον μέσο όρο των διεθνών τιμών των τελευταίων τεσσάρων ημερών, γεγονός που δημιουργεί μια αναπόφευκτη χρονική υστέρηση. Αυτός είναι και ο λόγος που οι αυξομειώσεις στις διεθνείς αγορές δεν εμφανίζονται άμεσα στην αντλία, ούτε προς τα πάνω ούτε προς τα κάτω. Το φαινόμενο αυτό συχνά παρερμηνεύεται ως «καθυστέρηση» ή «στρέβλωση», ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό του τρόπου τιμολόγησης.

Οι εταιρείες καυσίμων και τα πρατήρια

Από τα διυλιστήρια, οι τιμές περνούν στις εταιρίες εμπορίας καυσίμων, οι οποίες τιμολογούν καθημερινά τα πρατήρια. Οποιαδήποτε μεταβολή στην τιμή διυλιστηρίου ενσωματώνεται άμεσα στις χονδρικές τιμές. Από εκεί και πέρα, το τελικό ύψος της τιμής στην αντλία καθορίζεται αποκλειστικά από τον πρατηριούχο.

Νομικά και θεσμικά, οι τιμές αντλίας είναι ελεύθερες, ενώ οι εταιρίες εμπορίας όχι μόνο δεν καθορίζουν λιανικές τιμές, αλλά απαγορεύεται ακόμη και να τις συστήνουν, όπως έχει επανειλημμένα διευκρινίσει ο Σύνδεσμος Εταιριών Εμπορίας Πετρελαιοειδών Ελλάδος.

Οι διεθνείς τιμές

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο είναι ότι οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές δεν περνούν ποτέ με το ίδιο ποσοστό στην αντλία. Οι φόροι είναι σταθεροί ανά λίτρο, άρα όσο μεγαλύτερο μέρος της τιμής καταλαμβάνουν, τόσο μικρότερη φαίνεται η επίδραση των αυξομειώσεων του καυσίμου.

Αυτός είναι ο λόγος που οι μειώσεις στις διεθνείς αγορές συχνά δεν γίνονται άμεσα αισθητές από τον καταναλωτή, ενώ αντίστοιχα οι αυξήσεις φαίνονται δυσανάλογα έντονες.

Τέλος, ρόλο παίζουν και παράγοντες που δεν σχετίζονται άμεσα με τις διεθνείς τιμές: ο τοπικός ανταγωνισμός μεταξύ πρατηρίων, η γεωγραφική θέση, η τουριστική κίνηση και η εποχικότητα. Έτσι εξηγούνται οι διαφορές τιμών από περιοχή σε περιοχή ή ακόμη και από πρατήριο σε πρατήριο μέσα στην ίδια πόλη.

Να κάνουμε τη σούμα;

Η τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής αποτελείται από πολλά επιμέρους στοιχεία. Πέρα από την τιμή του καυσίμου στο διυλιστήριο, περιλαμβάνει μια σειρά φόρων και τελών, όπως ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης, ο ΦΠΑ 24%, περιβαλλοντικές και ρυθμιστικές εισφορές (όπως το τέλος ΕΛΑΠΕ), καθώς και το κόστος μεταφοράς και αποθήκευσης.

Σε αυτά προστίθεται το μικτό περιθώριο κέρδους τόσο της εταιρίας εμπορίας όσο και του πρατηριούχου. Στην πράξη, πάνω από το 60% της τιμής της βενζίνης στην Ελλάδα αντιστοιχεί σε φόρους, γεγονός που εξηγεί γιατί η χώρα συγκαταλέγεται συχνά στις ακριβότερες της Ευρώπης σε επίπεδο αντλίας, παρότι το «καθαρό» καύσιμο δεν είναι ιδιαίτερα ακριβό.