Οι δουλειές που θα φέρει η τεχνητή νοημοσύνη

Κάθε νέα ανακάλυψη φέρνει μαζί της το ίδιο συλλογικό άγχος: «Κι εμείς τι θα γίνουμε;». Από τους λουδίτες ως την εμφάνιση του ίντερνετ, και τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη, οι τίτλοι μονίμως μιλούν για δουλειές που χάνονται, για ρομπότ που θα αντικαταστήσουν τους ανθρώπους, για ένα μέλλον όπου όλα γίνονται αυτόματα. Μόνο που η πραγματικότητα είναι λίγο πιο σύνθετη –και σαφώς λιγότερο δυστοπική.

Γιατί πλάι στις δουλειές που αλλάζουν ή αυτοματοποιούνται, νέοι ρόλοι κάνουν την εμφάνισή τους. Δουλειές που δεν υπήρχαν καν στο λεξιλόγιό μας πριν από λίγα χρόνια και που σήμερα αρχίζουν να γίνονται αναγκαίες.

Οι πρώτες «καινούριες» δουλειές είναι ήδη εδώ

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν λειτουργεί μόνη της. Χρειάζεται ανθρώπους να τη ρυθμίζουν, να τη διορθώνουν, να την εκπαιδεύουν. Έτσι έχουν ήδη εμφανιστεί επαγγελματίες που ασχολούνται με το να «μαθαίνουν» στα συστήματα πώς να απαντούν, πώς να κατανοούν τη γλώσσα, πώς να αποφεύγουν λάθη, στερεότυπα και προβληματικές συμπεριφορές. Δεν πρόκειται για προγραμματιστές με τη στενή έννοια του όρου, αλλά για ανθρώπους με γλωσσική ευαισθησία, κρίση και κατανόηση του πλαισίου.

Παράλληλα, μεγαλώνει η ανάγκη για ανθρώπους που ελέγχουν τις αποφάσεις των αλγορίθμων. Όσο περισσότερο χρησιμοποιείται η AI σε τομείς όπως η εργασία, η υγεία ή η εκπαίδευση, τόσο πιο σημαντικό γίνεται να υπάρχει κάποιος που να μπορεί να απαντήσει στο ερώτημα: «Είναι αυτή η απόφαση δίκαιη;». Εκεί ακριβώς πατούν οι ρόλοι ελέγχου και εποπτείας, που συνδυάζουν τεχνολογία, νομική σκέψη και ηθική.

Και κάπου εδώ μπαίνει και ο πιο «ανθρωποκεντρικός» ρόλος απ’ όλους: Εκείνος που ξέρει να επικοινωνεί σωστά με την AI. Η ικανότητα να δίνεις σαφείς, ουσιαστικές οδηγίες, να πειραματίζεσαι, να καταλαβαίνεις πώς αλλάζει το αποτέλεσμα ανάλογα με τη διατύπωση, γίνεται σταδιακά επαγγελματικό προσόν, όχι απλώς ένα τρικ.

Οι δουλειές που δεν χάνονται, αλλά μεταμορφώνονται

Σε αντίθεση με τον γενικευμένο πανικό, πολλά επαγγέλματα δεν εξαφανίζονται. Απλώς αλλάζουν κέντρο βάρους. Στη δημοσιογραφία, για παράδειγμα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στη συλλογή πληροφοριών ή στη σύνταξη βασικών κειμένων, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη ματιά, το ύφος, την κρίση και την ευθύνη του ανθρώπου. Ο ρόλος μετακινείται από την καθαρή παραγωγή προς την επιμέλεια, την επιλογή, τη σύνθεση και την ερμηνεία.

Το ίδιο συμβαίνει και στη δημιουργία εικόνας, στο design, στη διαφήμιση. Τα εργαλεία επιταχύνουν τη διαδικασία, αλλά η ιδέα, το concept, η αισθητική συνοχή παραμένουν ανθρώπινη υπόθεση. Η δουλειά γίνεται λιγότερο «εκτελεστική» και περισσότερο δημιουργική.

Ακόμα και σε πιο ευαίσθητους τομείς, όπως η υγεία ή η ψυχική φροντίδα, η AI λειτουργεί υποστηρικτικά. Αναλύει δεδομένα, προτείνει πιθανότητες, οργανώνει πληροφορία. Αυτό που δεν μπορεί να προσφέρει είναι η σχέση, η ενσυναίσθηση, η εμπιστοσύνη –στοιχεία που όχι μόνο δεν χάνονται, αλλά γίνονται ακόμα πιο πολύτιμα.

Τα επαγγέλματα που δεν έχουμε μάθει ακόμα να ονομάζουμε

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει όλο και πιο βαθιά στην καθημερινότητα, θα προκύψουν ρόλοι που σήμερα μοιάζουν ασαφείς. Άνθρωποι που θα βοηθούν ομάδες και οργανισμούς να δουλεύουν μαζί με την AI χωρίς σύγχυση και φόβο. Επαγγελματίες που θα θέτουν όρια, θα φτιάχνουν κανόνες και θα απαντούν σε ερωτήματα ευθύνης και χρήσης. Άλλοι που θα ασχολούνται όχι τόσο με τα ίδια τα συστήματα, όσο με την ποιότητα των δεδομένων που τα τροφοδοτούν.

Πρόκειται για δουλειές που δεν είναι ούτε καθαρά τεχνικές ούτε καθαρά ανθρωπιστικές. Κι αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της νέας εποχής: τα όρια μεταξύ διαφορετικών κλάδων που αρχίζουν να θολώνουν.

Τι θα μετράει περισσότερο από εδώ και πέρα

Όσο εξελίσσεται η τεχνητή νοημοσύνη, τόσο πιο ξεκάθαρο γίνεται ότι οι δεξιότητες που ξεχωρίζουν δεν είναι απαραίτητα οι πιο «σκληρές». Η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα, η ικανότητα σύνδεσης διαφορετικών πεδίων, η επικοινωνία και η προσαρμοστικότητα αποκτούν νέο βάρος. Η AI μπορεί να εκτελεί, να υπολογίζει, να προτείνει. Ο άνθρωπος είναι αυτός που αποφασίζει τι αξίζει, τι έχει νόημα και τι όχι.