SPECIALSΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Στερεότυπα: Πώς επηρεάζουν την συμπεριφορά μας;

Πώς μεταδίδονται τα στερεότυπα και πώς επηρεάζουν την συμπεριφορά μας απέναντι στους άλλους ανθρώπους;

Στερεότυπα: Πώς επηρεάζουν την συμπεριφορά μας;

Οι ξανθιές είναι χαζές.
Οι Ασιάτες δεν ξέρουν να οδηγούν.
“Δεν καταλαβαίνεις. Έχω πάει στην Αμερική. Έχω δει πού μένουν, στα γκέτο. Μυρίζουν.” θυμάμαι να μου λέει ψιθυριστά μια συμμαθήτριά μου στο Λύκειο. Ψιθυριστά επειδή ήξερε πως έλεγε κάτι απαράδεκτο—κι ας αποτελούνταν όλη η τάξη από λευκά Ελληνάκια—που σίγουρα δεν θα περνούσαν κανένα τεστ λευκότητας στην Αμερική.

Τα στερεότυπα είναι – είτε το θέλουμε, είτε όχι – κομμάτι της ζωής μας. Και ναι, μπορούν να είναι απαίσια, τις περισσότερες φορές είναι απαίσια, αλλά έχουν έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο ύπαρξης. Τον λόγο αυτό τον καταλαβαίνουμε αν τους αλλάξουμε λίγο το όνομα, που είναι και σούπερ αρνητικά φορτισμένο εν έτει 2019. Ας τα πούμε γενικεύσεις. Τι θα ήταν η ζωή μας χωρίς γενικεύσεις;

Πάρα πολύ κουραστική, είναι η σύντομη απάντηση. Με το να βάζουμε τους ανθρώπους σε κατηγορίες, γλυτώνουμε πολύ χρόνο και πολλά λόγια. Επειδή δεν γίνεται να δίνεις την ίδια προσοχή σε κάθε άνθρωπο που έχεις μπροστά σου, σωστά; Σωστά.

Και πώς γίνονται όλες αυτές οι γενικεύσεις τοξικές; Κάπου χάλασε η συνταγή; Ή μήπως είναι τοξικές από την φύση τους και τώρα αρχίσαμε να το συνειδητοποιούμε; Η απάντηση βρίσκεται – δυστυχώς – κάπου στην μέση. Ναι, οι γενικεύσεις είναι εν γένει κάτι αρνητικό, καθώς χάνεται οποιαδήποτε αίσθηση προσωπικής ταυτότητας μόλις μπεις σε ένα τσουβάλι. Από την άλλη μεριά, η άνεση που προσφέρουν αυτές οι γενικεύσεις είναι μεγάλη. Κάθε φορά που ακούς κάποιον να γκρινιάζει ότι το έχουμε παρακάνει με την πολιτική ορθότητα, αυτή την έλλειψη άνεσης, στην ουσία τον ακούς να μοιρολογά.

Το πρόβλημα βρίσκεται στο ότι οι γενικεύσεις που γίνονται πιο ευρέως αποδεκτές (επειδή, ας μην έχουμε ψευδαισθήσεις, όλοι μας δημιουργούμε τα δικά μας τσουβάλια για να χώνουμε κόσμο μέσα, βάσει των προσωπικών μας εμπειριών) είναι οι γενικεύσεις που δημιουργήθηκαν από “κυρίαρχες” ομάδες. Είτε αυτή η κυρίαρχη ομάδα ονομάζεται “λευκοί άνθρωποι”, είτε “το ανδρικό φύλο”. Πλειοψηφίες με εξουσία καταφέρνουν να εγκαταστήσουν τις γενικεύσεις τους πολύ πιο εύκολα στο συλλογικό υποσυνείδητο. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που, ακόμα και λίγα χρόνια πριν, προτού αρχίσουμε σοβαρά να ασχολούμαστε με την πολιτική ορθότητα, ήταν πιο εύκολο να ακούσεις ότι οι “μαύροι στα γκέτο” μυρίζουν, παρά ότι, ας πούμε, οι λευκοί δεν είναι και τόσο καλοί στο μπάσκετ.

Το ζήτημα είναι πως αυτές οι γενικεύσεις, τα στερεότυπα, είναι αρνητικά φορτισμένα επειδή οι άνθρωποι δεν τα χρησιμοποιούμε τόσο για να καταλάβουμε τους άλλους, όσο για να χαράξουμε την δική μας ταυτότητα. Ο πιο εύκολος τρόπος για να ξέρεις ποιος είσαι, είναι να ξέρεις ποιος δεν είσαι. Και μετά να προσπαθείς να αποδείξεις ότι είσαι καλύτερος από αυτούς που δεν είσαι, επειδή… Επειδή η ανθρώπινη φύση λειτουργεί έτσι, μερικές φορές.

Και μετά ήρθαν τα social media. Από ένα σημείο και μετά ήταν αδύνατο να μείνουν στο περιθώριο οι φωνές κάθε καταπιεσμένης ομάδας που – επιτέλους – είχε ανεχτεί αρκετά. Και αυτό ξεκίνησε (καλά το μάντεψες) με περισσότερες γενικεύσεις. Για παράδειγμα, στην Αμερική, ένας από τους πιο εύκολους στόχους ήταν οι λευκές, μεσήλικες μαμάδες, με τα Live Laugh Love αφισάκια τους και την άγνοιά τους για οτιδήποτε ξένο. Ξεκίνησε ένας δημόσιος διάλογος που προερχόταν 100% από την αγανάκτηση ανθρώπων που είχαν βαρεθεί να υπάρχουν στο μυαλό του κόσμου ως ακόμα ένα ανώνυμο μέλος του τσουβαλιού.

Κι αυτό είναι τέλειο. Κανένας δημόσιος διάλογος, και ειδικά ένας διάλογος που θα φέρει αλλαγή, δεν ξεκινά πολιτισμένα. Ότι εκεί που αράζαμε σκεφτήκαμε να κάνουμε τον κόσμο ένα καλύτερο μέρος. Άλλωστε, αυτές οι γενικεύσεις και οι κοινωνικές ανισότητες που δημιουργούν, βολεύουν πολύ κάποια άτομα. Συνεπώς, αν ποτέ δεις κάτι στο ίντερνετ και θέλεις να φωνάξεις πως είναι “ανάποδος ρατσισμός” ή “ανάποδος σεξισμός”, καλό είναι να θυμάσαι ότι δεν είναι τίποτα παραπάνω από τις ίδιες γενικεύσεις που κάποτε μπορεί να θεωρούσες δεδομένες—απλά τώρα έχουν ως στόχο κάτι που σε αγγίζει πιο άμεσα, ίσως κι εσένα τον ίδιο. Άσχημο συναίσθημα, δεν είναι;

Πού θα καταλήξει, λοιπόν, όλος αυτός ο καυγάς; Σε έναν καλύτερο κόσμο, ιδανικά. Σε έναν κόσμο πιο δεκτικό. Και ίσως σε έναν κόσμο που θα συνειδητοποιήσει επιτέλους ότι έχουμε κάνει τεράστια βήματα μπροστά, από κάθε πιθανή άποψη, για να χρειαζόμαστε πλέον τα δεκανίκια που είναι τα στερεότυπα.


ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

σχετικά άρθρα

"Δεν πρέπει να κρίνουμε τους ανθρώπους απ’ αυτά που δεν ξέρουν, αλλά απ’ αυτά που ξέρουν και κυρίως από το πώς τα ξέρουν."

Βωβενάργκ, 1715-1747, Γάλλος γνωμικογράφος

  • 627 - Ο Ηράκλειος του Βυζαντίου νικά τους Πέρσες στην Μάχη της Νινευή.
    1821 - Γεννήθηκε ο Γάλλος συγγραφέας Γκιστάβ Φλωμπέρ.
    1963 - Η Κένυα αποκτά την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο.

© 2002-2019 MEDIA2DAY