ΤΕΧΝΕΣΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

Τα ελληνικά film noir που αξίζει να ανακαλύψεις

Μπορεί το «σκοτεινό» είδος ταινιών να άνθισε στην Αμερική του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όμως το πέρασμά του από την Ελλάδα παρουσιάζει έντονο ενδιαφέρον.

Τα ελληνικά film noir που αξίζει να ανακαλύψεις

του Νικόλα Γεωργιακώδη

Με τον όρο «φιλμ νουάρ» αναφερόμαστε σε ένα είδος ταινιών το οποίο άνθισε τις δεκαετίες του ‘40 και του ‘50, από βορειοευρωπαίους κατά κύριο λόγο σκηνοθέτες που εγκαταστάθηκαν στις ΗΠΑ.

Πρόκειται για ασπρόμαυρες ταινίες, οι οποίες ξέφευγουν από τους κλασικούς χολυγουντιανούς κώδικες και τα κλισέ τους, προτείνουν μια νέου τύπου αφήγηση και δεν συμπαθούν ιδιαίτερα το χάπι έντ.

Οι «κώδικες» του είδους

Χαρακτηριστικός ήρωας του film noir είναι ο ιδιωτικός ντετέκτιβ, ο οποίος διεξάγει έρευνα είτε μαζί είτε ανταγωνιστικά με την αστυνομία και καταλήγει να εμπλακεί προσωπικά σε αυτή, πέφτοντας στα δίχτυα μιας μοιραίας και δυναμικής γυναίκας, της femme fatale, ο ρόλος της οποίας είναι συνήθως καταλυτικός στην εξιχνίαση του μυστηρίου. Το βάρος των χαρακτήρων δεν πέφτει τόσο στο «καλός» ή «κακός», αλλά περισσότερο στις εσωτερικές τους μεταστροφές και δη του πρωταγωνιστή, οι οποίες πραγματοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας.

Η αφηγηματική τεχνική του noir έχει ενδιαφέρον, μιας και γίνεται σχεδόν πάντα σε πρώτο πρόσωπο από τον ήρωα, συχνά με voice over και σε συνδυασμό με αναφορές στο παρελθόν. Η δράση εξελίσσεται κατά κύριο λόγο τη νύχτα, στο σκοτάδι και το ημίφως, το κοντράστ είναι έντονο, βαθιές σκιές και έντονα περιγράμματα σε συνδυασμό με νυχτερινά πλάνα βροχής και βρεγμένων δρόμων χρησιμοποιούνται για να εγκλιματίσουν τον θεατή στον σκοτεινό κόσμο του είδους.

Η κάμερα χρησιμοποιεί ευρυγώνιο φακό, και στήνεται σε ψηλές ή χαμηλές γωνίες στο επίπεδο του δρόμου, ενώ κινείται συχνά κάνοντας τράβελινγκ μπρος και πίσω, δίνοντας έμφαση σε αντικείμενα εσωτερικών χώρων.

Το ελληνικό film noir

Τα αστυνομικά μυθιστορήματα του Γιάννη Μαρή αποτέλεσαν το εναρκτήριο λάκτισμα για να γυριστούν ελληνικές ταινίες που εμπνεύστηκαν από το είδος και ακολούθησαν άλλοτε κατά γράμμα, άλλοτε όχι τους κώδικές του.

Τα ελληνικά film noir διαδραματίζονται στην Αθήνα και τον Πειραιά, με αρκετά γυρίσματα σε εξωτερικούς χώρους κυρίως στις σκηνές παρακολούθησης ή καταδίωξης. Κυριαρχούν μη αναγνωρίσιμοι δρόμοι και πλήρης απουσία μνημειακών χώρων και τοπόσημων με τη δράση να ξεκινά άλλοτε από το Κολωνάκι και να επεκτείνεται προς τα έξω, και άλλες φορές από τον Πειραιά.

Το αφιέρωμα στο ελληνικό φιλμ νουάρ που θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του φετινού 32ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου (21 Νοεμβρίου έως 4 Δεκεμβρίου), είναι μια καλή αφορμή για να θυμηθούμε ξανά μερικές από τις κορυφαίες ταινίες του είδους.

Έγκλημα στο Κολωνάκι (1959)

Όταν ο ζωγράφος Νάσος Καρνέζης βρίσκεται νεκρός και η αστυνομία συλλαμβάνει τον χρηματιστή Φλωρά, ο Δημήτρης, γιος από τον πρώτο γάμο του, αποφασίζει να βρει τον πραγματικό δολοφόνο. Η πρώτη κινηματογραφική μεταφορά αστυνομικού μυθιστορήματος του Γιάννη Μαρή δια χειρός Τζανή Αλιφέρη με την υποβλητική ασπρόμαυρη φωτογραφία του Αριστείδη Καρύδη Φουκς, συνάντησε μεγάλη επιτυχία. Πρωταγωνιστές ο Ανδρέας Μπάρκουλης στον κεντρικό ρόλο και η Μάρω Κοντού ως femme fatale.

Έγκλημα στα Παρασκήνια (1960)

Μια περιβόητη για τα ερωτικά της σκάνδαλα ηθοποιός, η Ρόζα Δελλή, βρίσκεται μαχαιρωμένη στο καμαρίνι της. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο επιθεωρητής Μπέκας που καλείται να δώσει τις εξής απαντήσεις: ποιος σκότωσε, και πώς έγινε ο φόνος, αφού η πόρτα βρέθηκε κλειδωμένη από μέσα; Η ταινία του Ντίνου Κατσουρίδη («Τι έκανες στον Πόλεμο Θανάση;», «Της Κακομοίρας») με πρωταγωνιστές τον Αλέκο Αλεξανδράκη και τον Τίτο Βανδή στον ρόλο του Επιθεωρητή Μπέκα θεωρείται το καλύτερο ελληνικό noir, επίσης βασισμένο μυθιστόρημα του Γιάννη Μαρή. Ξανά στην υποβλητική φωτογραφία ο Αριστείδης Καρύδης Φουκς, ενώ τη μουσική υπογράφει ο Μίμης Πλέσσας.



Εφιάλτης (1961)

Η Άννα-Μαργκώ, μετά το θάνατο του πατέρα της, εγκαταλείπει το πατρικό της και διαμένει σε ένα ξενοδοχείο, μακριά από τη μητέρα της και τον αδελφό της. Μετά από ένα απειλητικό τηλεφώνημα, η Άννα ζητά τη συνδρομή ενός φίλου της δικηγόρου, του Τώνη Καρζή, γυρεύοντας να βρει την άγνωστη που της τηλεφώνησε, και της είπε ότι ονομάζεται Εύη Λινάρδου. Ο 23χρονος τότε Ερρίκος Ανδρέου στο σκηνοθετικό του ντεμπούτο επηρεάζεται από το Ψυχώ και δίνει ίσως το κορυφαίο ελληνικό θρίλερ τρόμου, βοηθούμενος από την εξαιρετική φωτογραφία του – ναι καλά μαντέψατε – Αριστείδη Καρύδη Φουκς, την ατμοσφαιρική μουσική υπόκρουση του Μίμη Πλέσσα και το ρεσιτάλ ερμηνείας της Βούλας Χαριλάου στον πρωταγωνιστικό ρόλο.



Αμφιβολίες (1964)

Ένας άπιστος σύζυγος προσπαθεί να τρελάνει την πλούσια γυναίκα του για να οικειοποιηθεί την περιουσία της, έχοντας συνεργούς τον σοφέρ του και την ερωμένη του. Για να πετύχει το σκοπό του φτάνει μέχρι το σημείο να σκηνοθετήσει το θάνατό του. Ακόμα ένα μυθιστόρημα του Γιάννη Μαρή «Το Κόκκινο Βάζο» διασκευάζεται στη μεγάλη οθόνη, με τον Λιάκο Χριστογιαννόπουλο στον ρόλο του Επίθεωρητή Μπέκα και τον Νίκο Κούρκουλο στον ρόλο του δημοσιογράφου Δημήτρη Μακρή. Η σκηνοθεσία του Γρηγόρη Γρηγορίου δίνει έντονο ρυθμό, οι ανατροπές είναι συνεχείς ενώ το «πείραγμα» του πρωτότυπου σεναρίου έκανε τον Γιάννη Μαρή να πει στον σκηνοθέτη: «Ωραία ταινία, αλλά τι σχέση έχει με το βιβλίο μου;».



Πυρετός στην άσφαλτο (1967)

Ένα βράδυ, ο αρχιφύλακας Μέρκος, επικεφαλής ενός περιπολικού της Άμεσης Δράσης, βρίσκεται μπροστά σε ένα τρομερό δίλημμα: να μεταφέρει στο νοσοκομείο το σπάνιας ομάδας αίμα που χρειάζεται η γυναίκα του, η οποία κινδυνεύει να χάσει τη ζωή της και το παιδί που κουβαλάει, ή να σώσει τριάντα παιδάκια που μεταφέρει ένα λεωφορείο που οδηγεί ένας δραπέτης του φρενοκομείου; Το σενάριο του Νίκου Φώσκολου, ο οποίος υπήρξε σημαντικός στην μετεξέλιξη του είδους του noir, και η σκηνοθεσία του Ντίνου Δημόπουλου δημιουργούν ένα υποβλητικό road movie, με έντονη δράση, ωραίες ερμηνείες (βραβείο και για τον Γιώργο Φούντα στον ρόλο του έντιμου λαϊκού παιδιού) και για ακόμα μια φορά ωραία μουσική επένδυση από τον Μίμη Πλέσσα.



Μαχαιροβγάλτης (2010)

Μετά το θάνατο του πατέρα του, ο Νίκος κατεβαίνει από την Πτολεμαΐδα στην Αθήνα. Ο θείος του του προσφέρει τροφή και στέγη κι εκείνος αναλαμβάνει να φροντίζει τα σκυλιά του. Μόνος σε ένα απομονωμένο προάστιο, βουλιάζει στη μίζερη ρουτίνα, ώσπου η σχέση του με τη θεία θα αλλάξει όλες τις ισορροπίες. Ο Γιάννης Οικονομίδης υιοθετεί την αισθητική και τους κώδικες του φιλμ νουάρ, μεταφέροντάς το στην Ελλάδα του 2010 και συγκεκριμένα στην περιοχή των Λιοσίων και χρησιμοποιώντας το ασπρόμαυρο, τη σέπια και το χρώμα σαν εργαλείο περιγραφής.



Με πληροφορίες από το κείμενο της Άννας Πούπου «Η περίπτωση του ελληνικού φιλμ νουάρ τη δεκαετία του 1960 /The case of Greek film noir in the the 1960s, Modern Greek Studies Australia & New Zealand, Issue 19, 2018 p. 167-187».

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

"Το ταλέντο δεν υπάρχει. Ταλέντο είναι να έχεις τη λαχτάρα να κάνεις κάτι."

Jacques Brel

  • 1943 - Πρώτη εκτέλεση στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου. Νεκρός πέφτει από τα πυρά ο έφεδρος υπολοχαγός του Ελληνικού Στρατού Λεβί από τα Ιωάννινα «επειδή αποπειράθηκε να δραπετεύσει την ημέρα της σύλληψής του»

© 2002-2019 MEDIA2DAY