Δημοσίευση |
22 Φεβρουαρίου 2008
Πόσες φορές δεν έχουμε ζηλέψει κάποιον επειδή μπορεί να τρώει ό,τι θέλει και να μην παχαίνει; Πόσες φορές δεν αποδίδουμε την αύξηση του βάρους μας στον κακό μας μεταβολισμό, επαναπαυμένοι συχνά λέγοντας «τι να κάνουμε; Δεν έχω καλό μεταβολισμό!» Είναι άραγε αλήθεια ότι ο μεταβολισμός αλλάζει ανάλογα με την ηλικία και ότι υπάρχουν τρόποι να τον επιταχύνουμε; Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθάει στο να μεταβολίζουμε καλύτερα;
Τέτοιες και άλλες απορίες μας γεννιούνται κάθε φορά που το κουμπί του παντελονιού δίνει μάχη για να φτάσει στην κουμπότρυπα και οι μονάδες της ζυγαριάς παίρνουν την ανιούσα. Και επειδή πολλές φορές οι απαντήσεις που λαμβάνουμε από εδώ και από εκεί είναι αβάσιμες και ανεπαρκείς,
μελετήσαμε το θέμα λίγο παραπάνω και ανακαλύψαμε τι είναι αλήθεια και τι παραμύθια σχετικά με το μεταβολισμό.
Καταρχήν να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς σημαίνει μεταβολισμός. Σύμφωνα με τον κλινικό Διαιτολόγο-Διατροφολόγο
κ. Παναγιώτη Βαραγιάννη, «Ο όρος μεταβολισμός ως έννοια είναι αρκετά περίπλοκη, καθώς
περιλαμβάνει το σύνολο των χημικών αντιδράσεων που συμβαίνουν στο ανθρώπινο σώμα, το οποίο συχνά παρομοιάζεται με ένα δαιδαλώδες χημικό εργοστάσιο.
Ο μεταβολισμός διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τον
αναβολισμό, που αποτελείται από τις χημικές αντιδράσεις με τις οποίες το σώμα φτιάχνει περίπλοκες ενώσεις από απλούστερες, και τον
καταβολισμό, ο οποίος περιλαμβάνει τις αντιδράσεις στις οποίες οι θρεπτικές ουσίες καίγονται και παράγουν ενέργεια, χρήσιμη για το σύνολο των λειτουργιών του οργανισμού.
Καθημερινά, το ανθρώπινο σώμα χρειάζεται μεγάλες ποσότητες ενέργειας προκειμένου να υλοποιήσει το σύνολο των αναβολικών και καταβολικών διεργασιών του, για να ζεσταθεί, να κινηθεί κ.λ.π. Επίσης, ενέργεια δαπανάται και για τη λειτουργία των διαφόρων οργάνων και συστημάτων του οργανισμού, π.χ.
η καρδιά, η οποία επιτελεί ένα πολύ μεγάλο μηχανικό έργο για την κυκλοφορία του αίματος, χρησιμοποιεί μόνο το 10% αυτής της ενέργειας, ενώ ο εγκέφαλος το 19%. Το συκώτι μαζί με τα κοιλιακά σπλάχνα χρησιμοποιούν το 27% και οι νεφροί το 7% της ενέργειας αυτής. Συν τοις άλλοις, σημαντικό ποσό ενέργειας δαπανάται και ως απώλεια θερμότητας στο εξωτερικό περιβάλλον.»
Συνηθίζουμε να υπολογίζουμε αυτήν την ενέργεια που ξοδεύουμε, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και «βασικός μεταβολισμός», σε θερμίδες, οι οποίες μπορούν να μετρηθούν με ακρίβεια αν βρισκόμαστε σε κατάσταση απόλυτης ηρεμίας χωρίς να έχουμε φάει για 12 ώρες (πράγμα λίγο δύσκολο) ή με τη βοήθεια θερμιδομετρικών μηχανημάτων.
Και παρόλο που θεωρητικά οι περισσότεροι άνθρωποι καίνε περί τις 1.800 με 2.800 θερμίδες την ημέρα, το ποιος έχει υψηλότερο (και συνεπώς καλύτερο) μεταβολισμό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Ποιοι είναι αυτοί και πώς ακριβώς συνδέονται με τον μεταβολισμό; 1. Το φύλο Μύθος: Άνδρες και γυναίκες μεταβολίζουν το ίδιο, «καίνε» δηλαδή την ίδια ενέργεια.
Αλήθεια: Η αναλογία λίπους και μυϊκού ιστού παίζει μεγάλο ρόλο στις «καύσεις» του σώματος. Οι άνδρες, που έχουν κατά κανόνα λιγότερο λίπος και περισσότερο μυϊκό ιστό, ξοδεύουν περισσότερη ενέργεια από τις γυναίκες, συνεπώς μεταβολίζουν καλύτερα.
2. Το βάρος Μύθος: Τα παχιά άτομα έχουν χαμηλό μεταβολισμό, ενώ τα λεπτά υψηλότερο.
Αλήθεια: Η αύξηση του σωματικού βάρους επιφέρει και αύξηση στον μεταβολισμό. Ένα βαρύτερο άτομο, λοιπόν, καίει περισσότερες θερμίδες από ένα ελαφρύτερο άτομο γιατί χρειάζεται περισσότερη ενέργεια για να κινηθεί.
3. Ο μυϊκός ιστός Μύθος: Τα βάρη (στο γυμναστήριο) δεν έχουν σχέση με τον μεταβολισμό.
Αλήθεια: Πρόκειται για τον πιο ενεργό μεταβολικό ιστό του σώματος που όσο αυξάνεται, με τη βοήθεια φυσικά της άσκησης, αυξάνεται παράλληλα και ο βασικός μεταβολισμός. Ισχύει επίσης ότι για κάθε 100 θερμίδες που καίμε κατά τη διάρκεια της άσκησης, καίμε άλλες 15 περίπου μετά το τέλος της άσκησης από το λεγόμενο «after burn effect».
4. Λιπώδης ιστός
Μύθος: Τα άτομα με πολύ λίπος στην κοιλιά δεν έχουν καλό μεταβολισμό.
Αλήθεια: Μέρος του λιπώδους ιστού, ιδίως το λίπος στην κοιλιά, πιθανόν να συνδέεται με τον βασικό μεταβολισμό. Έχει λοιπόν διαπιστωθεί ότι τα παχύσαρκα άτομα και ειδικά αυτά με συσσώρευση λίπους στην κοιλιά (ανδρικού τύπου παχυσαρκία) έχουν μεγαλύτερο βασικό μεταβολισμό.